Düvel-i Muazzama'nın Osmanlı Devleti'ne yönelik Gambot diplomasisi (II. Abdülhamid dönemi örneği)

Gambot diplomasi, 18-20. yüzyıllarda Düvel-i Muazzama'nın cebri bir diplomasi yöntemi olarak başvurduğu yollardan biridir. İngiltere bunun hem önderi hem de 19. yüzyılda en çok uygulayan devleti olmuştur. Dünyanın pek çok yerinde gambot diplomasisini uygulayan İngiltere'nin çoğu zaman bu diplomaside başarılı sonuçlar elde ettiği görülür. İngiltere gibi diğer Büyük Güçler de özellikle de 19. yüzyılın ikinci yarısından sonra gambot diplomasisini sık sık uygulamış ve başarılı sonuçlar almıştır. Aslında gambot diplomasisi, güçlü donanmaya sahip olan devletlerin kendi çıkarlarını korumak ve nüfuzunu arttırmak için kullandıkları bir yöntemdir. Böylece Büyük Güçler, çoğu zaman tek bir kurşun dahi atmadan ticari ayrıcalıklar kazanmayı başarmışlardır. 19. yüzyıl başında her daim hedefte olan Osmanlı Devleti de zaman zaman gambot diplomasisine maruz kalmıştır. Bu süreçte Osmanlı Devleti daha çok Büyük Güçler arasındaki anlaşmazlıklardan yararlanmaya çalışmıştır. Osmanlı toprakları üzerinde çıkar çatışmasına giren Büyük Güçler ise zaman zaman birbirilerine karşı gambot diplomasisi uygulamış, bu da devletlerin serbest hareket etmesini engellemiştir. II. Abdülhamid dönemine gelindiğinde ise gambot diplomasisinin daha çok Osmanlı Devleti'ne yöneldiği görülmektedir. Özellikle Ermeni ıslahat meselesi bu alanda öne çıkan önemli bir meseledir. Büyük Güçler, çeşitli dönemlerde Ermenilere yapılacak ıslahatları bahane ederek Osmanlı Devleti'ne karşı gambot diplomasisini uygulamaya koymuşlardır. Bunun dışında Balkanlarda yaşanan karışıklıklarda da Büyük Güçler, gambot diplomasisine başvurmuştur. Aslında bir Osmanlı iç meselesi olan olaylar Büyük Güçlerin müdahaleleri nedeniyle uluslararası sorunlar haline gelmiştir. Sürekli gambot diplomasisine maruz kalan II. Abdülhamid ise daha çok devletleri frenleme siyaseti izleyerek temkinli olmaya çalışmıştır. Böylelikle gambot diplomasisinin getireceği sıkıntıyı bertaraf etmek için mücadele etmiştir. Çalışmanın amacı, derinlikli çalışılmamış bir alan olan gambot diplomasisini anlamak ve ne kadar başarılı ya da başarısız olabildiğini görmektir. Konunun önemine binaen yazım sürecinde Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Osmanlı Arşivi, İngiliz Arşivi, ABD Arşiv belgeleri, resmi ve süreli yayınlar, yerli ve yabancı araştırma eserlerinden istifade edilmiştir. Elde edilen bilgiler neticesinde denilebilir ki; donanma gücüyle doğru orantılı olan gambot diplomasisi, büyük devletlerin çok fazla uğraşmadan nüfuzunu arttırmasını ve ticari ayrıcalıklar kazanmasını sağlamıştır. Nitekim gambot diplomasisi, uygulandığı her dönemde genel olarak başarılı sonuçlar getirmiştir.