Düzenleyici devlet ve radyo, televizyon piyasası düzenlemesi: RTÜK örneği

Bu tez, küresel düzeyde refah devletinin sönümlenişi sonrası uygulamaya konan neoliberal politikalar ile hızla önem kazanan bağımsız idari otoritelerin Türkiye'de kuruluş amaçlarının ne olduğu ve kuruluş amaçlarına yönelik politikalar izleyip izlemediğini Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) özelinde incelemektedir. Kamusal olarak sunulan ve doğal tekel niteliği taşıyan elektrik, doğalgaz, telekomünikasyon gibi birçok sektör neoliberal politikalar sonucunda özelleştirilmiştir. Özelleştirilen bu sektörlerden biri de radyo ve televizyon piyasası olmuştur. Dolayısıyla devlet, özelleştirme sonrasında oluşabilecek piyasa başarısızlıklarına karşı düzenleme yapma gereği duymuştur. Bu düzenlemeler bağımsız idari otoriteler tarafından yapılmıştır. Türkiye'de 1990'lı yıllarda radyo ve televizyon sektöründe kamu tekeli kaldırılarak piyasaya giriş serbest hale gelmiştir. Bu gelişmeler neticesinde radyo ve televizyon piyasasını düzenlemek amacıyla 1994 yılında RTÜK kurulmuştur. Çalışma, radyo televizyon piyasasının düzenlenmesinde ve toplumun sosyal, kültürel, ahlaki yapısının korunmasında kendisini sorumlu gören RTÜK'ün bu konudaki işlevselliğini konu edinmiştir. Bu bağlamda RTÜK'ün piyasada yayın hizmeti sunan medya hizmet sağlayıcılara ve bu hizmetleri alan izleyicilere veya dinleyicilere yönelik faaliyetleri düzenleme, denetleme ve yaptırım kavramları ekseninde ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Diğer yandan dünyadaki RTÜK benzeri kurumlar incelenerek bu kurumların yönetsel yapısı, karar süreçleri, görevleri ve bağımsızlık düzeyleri üzerinden karşılaştırma yapılmıştır. Türkiye'deki radyo ve televizyon piyasasının haritası çıkarılmış, geçmişe dönük karşılaştırma yapılarak RTÜK'ün etkinliği tartışılmıştır. Çalışmada elde edilen bulgular neticesinde Türkiye'de radyo ve televizyon piyasasında yabancı şirketlerin hisse oranlarına ilişkin kanuni sınırlamanın esnetildiği ve bu sebepten ötürü yabancı şirket sayısının arttığı tespit edilmiştir. Buna ek olarak birkaç büyük medya kuruluşunun piyasanın yarısından fazlasına hâkim olduğu kanaatine varılmıştır. Diğer yandan RTÜK'ün aktörlere yönelik yaptırım uygulamalarını 2011 yılından sonra artırdığı anlaşılmıştır. Ayrıca RTÜK'ün sahip olduğu görev ve yetkiler dâhilinde kamu menfaatine yönelik düzenlemeler yaptığı sonucuna varılmıştır.