Düzensiz göçle mücadelede geri kabul anlaşmasının rolü: Türkiye-Avrupa Birliği örneği

Göç olgusu insanlık tarihiyle varolagelen bir olgu olup, insan ya da insan kitleleri ekonomik, sosyal, siyasi, coğrafik vs nedenlerle yer değiştirmektedir. Düzensiz göç, insanların yasal yollarla bir ülkeden diğerine gitmeden, yasadışı yollardan veya ülkelerinin yasal çıkış sürelerini aşarak diğer ülkelere gitmesi durumudur. Bu, hedef ülke açısından sorunlar yaratabilir, çünkü ülkeye yasadışı yollarla gelen insanların kimliklerinin doğrulanması, iş bulmaları, sağlık hizmetlerine erişimleri, barınmaları ve benzeri gibi noktalarda devletler zorluk yaşamaktadır. Kaynak ülke açısından bakıldığında, insanların kendi ülkelerini terk etmek istediklerinde gidecekleri ülkeye vize, pasaport ve diğer yasal prosedürlere uyarak gitmeleri gerekir. Ancak, bu prosedürlere uyulmadan, yasadışı yollarla ülkeden çıkış yapmak isteyenler, ülkelerinin yasalarını ihlal ederek başka ülkelere gitmek isteyebilirler/gitmektedirler. Bunun birçok nedeni olabilir, örneğin; ekonomik fırsatlar, siyasi baskı, temel hak ve özgürlükler konusunda kaynak ülkenin üzerine düşenleri yerine getirmemesi veya deprem, heyelan, sel gibi yıkım sebepleriyle insanlar ülkelerini terk etmek zorunda kalabilirler. Transit ülke açısından bakıldığında, insanlar hedef ülkeye ulaşmak için transit ülkeleri bir geçiş noktası olarak kullanabilirler. Bu durumda, transit ülkelerdeki insan hakları, sağlık, güvenlik ve benzeri gibi temel ihtiyaçları karşılanmayabilir. Transit ülkelerde insanların kalış süreleri sınırlıdır ve hedef ülkeye gitmek için tekrar yasadışı yollarla seyahat etmeleri gerekebilir. Bu noktada düzensiz göçle mücadelenin en etkili araçlarından biri olan geri kabul anlaşmaları, bir ülkede yasadışı şekilde bulunan insan kitlesi ya da kişilerin anlaşmaya taraf diğer ülkeye ya da bahse konu ülkeye gelirken rotası üzerinde bulunan ülkeye anlaşmada belirtilen koşullarda emniyetli olacak durumda geri gönderilmesini sağlayan bir mekanizmadır. Geri kabul anlaşmalarının amacı, hem kaynak ülkelerin hem de hedef ülkelerin çıkarlarını korumaktır. Kaynak ülkeler, göçmenlerin geri gönderilmesi ile ülkelerindeki nüfus kaybını önlemek isterken, hedef ülkeler de düzensiz göçmenlerin yarattığı toplumsal ve ekonomik sorunları minimize etmek isterler. Düzensiz göçle en önemli mücadele araçlarından birisi olan geri kabul anlaşmaları ele alınan bu çalışma üç bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde göç kavramına değinilerek göç çeşitleri detaylandırılmaktadır. Ayrıca bu bölümde düzensiz göç kavramı incelenerek konunun kavramsal çerçevesi çizilmektedir. İkinci bölümde geri kabul anlaşmaları, üçüncü bölümde ise Avrupa Birliği'nin Türkiye ile yaptığı geri kabul anlaşmaları değerlendirilecektir. Çalışmanın yazılış amacı litetatürdeki eksiklik göz önünde bulundurularak özellikle 2011 Suriye iç savaşından kaynaklanan düzensiz göçmen akımına hazırlıksız yakalanan Türkiye'nin bu mücadelede Avrupa Birliğiyle yapmış olduğu geri kabul anlaşmaları (18 Mart Mutabakatı gibi) üzerinden neler yaptığını tespit edip; düzensiz göçle mücadelenin Türkiye'nin ve Dünyanın en büyük sorunlarından biri olduğunu izah etmeye çalışmaktır. Anahtar Sözcükler: Düzensiz Göç, Türkiye, Avrupa Birliği, Geri Kabul Anlaşması