Ebeveynlerin phubbing davranışları ile okul öncesi çocukların problemli teknoloji kullanımları ve dijital oyun bağımlık eğilimleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi

Bu araştırmada, Ebeveynlerin Phubbing Davranışları ile Okul Öncesi Çocukların Problemli Teknoloji Kullanımları ve Dijital Oyun Bağımlık Eğilimleri Arasındaki İlişki incelenmiştir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden yararlanılarak ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Erzurum ili merkez ilçelerinde bulunan resmi devlet anaokulları ve anasınıflarında öğrenim gören 36-72 ay yaş grubu çocuklar ve ebeveynleri oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini ise 2024-2025 eğitim öğretim yılı Erzurum il merkezinde öğrenim gören 496 okul öncesi dönemi çocukları ve çocukların ebeveynleri oluşturmuştur. Amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt ve uygun örnekleme kullanılmıştır. Demografik Bilgi Formu, Phubbing Ölçeği (GSP), Problemli Teknoloji Kullanım Ölçeği ve Dijital Oyun Bağımlılık Eğilimi (DOBE) ölçekleri çalışmada veri toplama aracı olarak tercih edilmiştir. Verilerin analizi SPSS (Statistical Packagefor Social Sciences) 27.0 ve AMOS 24.0 istatistik programında yapılmıştır. Tanımlayıcı veri analizinde Cronbach Alpha'dan ve geçerlik için Doğrulayıcı Faktör Analizinden (DFA) yararlanılmıştır. Parametrik testler kapsamında, gruplar arasındaki farkı belirlemek amacıyla ANOVA testi uygulanmış; anlamlı fark bulunan durumlarda ise karşılaştırmalar için Tukey testinden faydalanılmıştır. Araştırmada değişkenler arasındaki ilişki ise Pearson korelasyon ile test edilmiştir. Araştırma sonucunda Çocuklar İçin Problemli Teknoloji Kullanımı, kullanım sürekliliği, kontrole karşı direnç ve gelişime etki değişkenlerinde kız çocukların puanı erkek çocuklara göre yüksek bulunmuştur. Dijital Oyun Bağımlılık Eğilimi'nin alt boyutlarından olan hayattan kopma ve hayata yansıtma değişkenlerinde kız çocuklarının puanlarının anlamlı olarak daha yüksek olduğu görülmüştür. Çocuklar İçin Problemli Teknoloji Kullanımı ve bazı alt boyutlarında çocukların kardeş sayıları arttıkça çocukların teknoloji kullanımının daha problemli hale gelme eğiliminde olduklarını görülmüştür. Ebeveynlerin genel phubbing ve alt boyutları ile çocuk sayısı arasında anlamlı ilişki görülmemiştir. Dijital Oyun Bağımlılık Eğilimi, hayattan kopma ve sürekli oynama boyutlarıyla kardeş sayısının artması zayıf bir artışa neden olduğu gözlemlenmiştir. Çocuklar İçin Problemli İnternet Kullanımı ve Yoksunluk Kaçış değişkenlerinde, Dijital Oyun Bağımlılık Eğilimi, çatışma ve sürekli oynama değişkenlerinde, önceden okul öncesi eğitim alan çocukların puanları anlamlı olarak daha yüksek çıkmıştır. Araştırmada, ebeveynlerin eğitim durumuna göre genel phubbing düzeylerinde farklılık gözlemlenmiş; lise mezunu annelerin phubbing düzeylerinin diğer gruplara göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Buna paralel olarak, bu ebeveynlerin çocuklarında problemli teknoloji kullanımı ve dijital oyun bağımlılığı eğilimlerinin de daha yüksek olduğu saptanmıştır. Genel Phubbing, cep telefonu olmadan kalma korkusu, kişiler arası çatışma, kendini izolasyon ve problemi kabullenme değişkenlerinde, çalışan annelerin puanlarının anlamlı olarak daha yüksek olduğu bulunmuştur Aynı şekilde Dijital Oyun Bağımlılık Eğilimi, hayata yansıtma değişkeninde anlamlı bir fark tespit edilmiş, çalışan annelerin çocuklarının aldıkları puanların anlamlı olarak daha yüksek olduğu görülmüştür. Çocuklarda, Problemli Teknoloji Kullanımı, kullanım sürekliliği, kontrole karşı direnç, gelişime etki ve yoksunluk kaçış değişkenlerinde, çalışan anne ve çalışmayan babaların çocuklarının puanlarının anlamlı olarak daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Genel Phubbing, Kendini İzolasyon ve Problem değişkenlerinde, çalışan annelerin ve çalışmayan babaların puanlarının anlamlı olarak daha yüksek olduğu bulunmuştur. Araştırmamızda düşük gelir düzeyine sahip ebeveynlerde daha yüksek Genel Phubbing, çocuklarında ise Problemli Teknoloji Kullanımı ve Dijital Oyun Bağımlılık Eğilimi puanlarının anlamlı olarak arttığı bulunmuştur. Sonuç olarak; ebeveynlerin genel phubbing seviyesi artıkça çocukların problemli teknoloji kullanımları ve dijital oyun bağımlık eğilimlerinin arttığı, aynı şekilde çocukların problemli teknoloji kullanımları ve dijital oyun bağımlık eğilimlerinin arasında da pozitif bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çocuklar yetişkinleri model olarak taklit ettiklerinden, ebeveynler cep telefonuyla fazla zaman geçirmemeli, çocuklarıyla beraber fazla zaman geçirmeleri ve çocuklarının gelişimini destekleyecek farklı aktiviteler (geleneksel oyunlar, sportif aktiviteler, sanatsal ve kültürel etkinlikler vb.) yapmalarını desteklemelidirler. Anne ve babalar birbirini destekleyecek biçimde tutarlı ve kararlı bir rehberlik stratejisi uygulamalıdırlar. Ebeveynler çocuklarını dijital araçlar yerine çocukların gelişimlerini destekleyecek eğitici oyuncaklar alarak bu yöne yönlendirmelidirler. Anahtar sözcükler: Okul Öncesi Dönem, Ebeveyn Phubbing'i, Problemli Teknoloji Kullanımı ve Dijital Oyun Bağımlık Eğilimi