Ebherî'nin Telhîsü'l-Hakâik isimli eserinin tahkik ve tahlili

Bu çalışma İslam düşünce geleneği içerisinde İbn Sînâ'nın düşünce sistemini VII/XIII. yüzyılda devam ettiren Esîrüddin el-Ebherî'nin (ö. 665/1265[?]) yazma hâlinde bulunan ansiklopedik tarzda telif edilmiş Telhîsü'l-hakâik isimli eserini konu edinmektedir. Klasik dönem mantığı ile felsefesinin bütün problemlerini detaylarına girmeden ele alan bu eser Ebherî'nin orta hacimli kitaplarından biridir. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde müellifin hayatı kısaca anlatılıp eserleri özet mahiyetinde tanıtıldı. İkinci bölümde esere ait nüshalar hakkında bilgiler verilerek eserin ismi ve müellife nispeti ile tahkikte kullanılan yöntem üzerinde duruldu. Üçüncü bölümde Telhîsü'l-hakâik'in sistematiği anlatılarak Ebherî'nin düşünce sisteminde mantığın işlevi ve ilimler tasnifindeki yeri tartışıldı ve onun, mantığın konusu olarak neyi gördüğü üzerinde duruldu. Ardından Telhîsü'l-hakâik'in içinde bulunduğu mecmuada yer alan Ebherî'ye ait Beyânu'l-esrâr, Kitâbu'l-metâli ve Zübdetü'l-hakâik adlı eserler çerçevesinde "umûr-i âmme" kavramının ne şekilde ele alındığı ve bu kapsamda ele alınan kavram listesinin nasıl oluştuğu incelendi. Akabinde Ebherî'nin düşünce sisteminin anlaşılmasına Telhîsü'l-hakâik bağlamında mütevazı bir katkı olması amacıyla eserde ele alınan "el-cüz'üllezî lâ yetecezzâ (atom)" ve "zorunlu varlığın bütün şeyleri bilmesinin nasıllığı" meseleleri ele alındı. Bu bölümde son olarak eserin mantık, fizik ve metafiziğe ait bölümleri hülasa edildi. Çalışmanın son bölümünde ise tahkikli metne yer verildi.