Ebû Seleme es-Semerkandî ve kelâm anlayışı

Ebû Seleme es-Semerkandî, Mâtürîdî kelâm ekolünün oluşum sürecinde yaşamış ve bu ekolün kurucusu İmam Mâtürîdî'nin talebesinin talebesi olmuş önemli ilk dönem kelâmcılarındandır. Onun kelâm sistemi klasik bir Mâtürîdî kelâm sistemi olarak dikkat çekmekte ve eserinde bu şekilde işlenmektedir. Bu çalışmada onun kelâm anlayışı üzerinde durulmuştur. Bu doğrultuda onun kelâm anlayışının oluşmasında yetiştiği çevrenin etkisi görülmüştür. Nitekim zamansal açıdan İmam Mâtürîdî'ye yakın olması ve Semerkant'a büyümüş olması hasebiyle onun kelâm sistemi üzerinde bu ekol ile bu bölgenin etkisinin çok net hissedildiği görülmüştür. Bilgiyi tanımlaması ve bilgi kaynaklarını ele alışı Kitâbü't-tevhîd'deki gibidir. Müellifin bilgi yöntemi olarak te'vil, mecaz ve tenzih yöntemlerini kullandığını görmekteyiz. Kadîm-hâdis varlık ayrımı ile âlemin sonradan yaratılmış olduğunu ortaya koymaktadır. Klasik kelâm eserlerinde işlenen üç temel esastan (ulûhiyet, nübüvvet, âhiret) ulûhiyet ve nübüvvet bahislerine iyice değindiği görülmektedir. Ayrıca kader, aslah, emir bi'l-ma'rûf nehiy ani'l-münker, el-va'd ve'l-vaîd, rü'yetullah, Kur'ân, maʻdûm gibi Mu'tezilî kavramlara değinmesi, bu kavramları tartışması ve bu doğrultuda Mu'tezile ile mücadele etmesi de bir diğer dikkate alınması gereken husustur.