Edebiyat ve kültürel değerler bağlamında Tatar yazar Ayaz Gıylecev'in Yara romanı

Ayaz Gıylecev (1928-2002), XX. yüzyıl Türk Dünyasında meydana gelen çeşitli sosyal ve siyasi olayları yaşamış Çağdaş Kazan Tatar edebiyatının önde gelen yazarlarından biridir. Kırsal kesimde yetişen ve Tatar köyünün havasını, suyunu tüm varlığında taşıyan sanatçı; eserlerinin çoğunda köyün geçmişi ile bugününü, sıradan insanın yaşam felsefesini, derdini ve sevincini kaleme almıştır. İlk eserlerinden itibaren hayatın içinden alınan hadiseleri kaleme alan sanatçı, halkın özelliklerini kendilerinde barındıran karakterlerini benzeri olmayan/değişik betimleme yöntemiyle çizmeyi, Tatar milletinin zengin söz hazinesinden de ustaca yararlanmayı bilmiştir. İşlenen konuların kurgusu bazen gerçeklikten uzak gibi algılansa da kalem ustasının yorum ve keşifleri, olaylar üzerinden aktarmaya çalıştığı fikirleri şaşırtıcı ve düşündürücüdür. Tatar edebiyatında ilk önce hikâye ve povest' (uzun hikâye ya da öykü) ustası olarak şöhret kazanan Ayaz Gıylecev, kültürel unsurlardan da ustaca faydalanmış; onları döneminin önemli meseleleri ışığında anlamlı bir üslupla işlemiştir. Yazarın yaşamın anlamı üzerine olan düşüncelerini, vatanına ve toprağına beslediği sevgisini Tatar halkının manevi değerler içeren inançlarıyla yoğurarak özgün bir şekilde aktardığı görülür. O, hiçbir baskıya teslim olmadan Tatar kültürünü yaşatmayı ilke edinmiş önemli bir isimdir. Bu özellik onun kaleminden düşen Öç Arşın Cir (Bir Avuç Toprak), Comga Kön Kiç Bêlen (Cuma Günü Akşam), Yazgı Kervannar (Bahar Kervanları), Yara vs. nesir türündeki eserlerinde savaş ve savaş sonrası yıllardaki Tatar köyü, hayatın çeşitli zorluklarını aşan çalışkan ve fedakâr insanların yaşam tarzı, ahlak ve aşk, namus ve vicdan gibi ebedî değerler, çelişkili dramatik olaylar ekseninde tasvir edilmiştir. Yazarın Yara adlı romanında, II. Dünya Savaşına giden ve kendisinden uzunca bir süre haber alınamayan genç bir delikanlının savaş yıllarında başından geçen olaylar ve onun dönüşünü sabırla bekleyen ailesiyle sevgilisinin geçirdiği duygular psikolojik derinlikle ve Tatar kültürüne ait çeşitli unsurlarla harmanlanarak ustaca anlatılmıştır. Çalışmada, Yara eserinden yola çıkarak Ayaz Gıylecev'in betimleme ustalığı ve eserde yer alan kültürel unsurlar üzerinden yazarın dünyaya bakış açısı incelenecektir.