Edessa/Osrhoene bölgesi roma dönemi heykeltraşlık eserleri: Tipolojik, kronolojik ve ikonografik açıdan değerlendirme

Osrhoene`nin başkenti Edessa antik kenti günümüz Şanlıurfa İli`nin merkezinde yer almaktaydı. Ne yazık ki antik kente ait kalıntıların büyük kısmı tahrip olmuş ve günümüze kadar varlığını sürdürememiştir. Arkeolojik kazı çalışmaları yalnızca kentin nekropolünde kısmen yürütülebilmiştir. Böylelikle kentin tarihini arkeolojik verilerle desteklemek oldukça zordur. Lakin kente ait arkeolojik veriler arasında günümüze toplam 57 heykeltraşlık eser ulaşabilmiştir. Bu eserlerin 31 adeti Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi`nde, 3 adeti Diyarbakır Müzesi`nde, 2 adeti Istanbul Arkeoloji Müzesi`nde ve 1 adeti Mardin Müzesi`nde korunurken, toplam 16 kabartma eser ise halen in situ olarak yerinde durmaktadır. Tanınan eserlerin 4 tanesi kayıp olsa da günümüze görsel verileriyle ulaşabilmiştir. Bahsedilen heykeltraşlık eserlerinin çok azı gerçekleştirilmiş bir kazı esnasında ve yerinde bulunmuştur. Eserlerin büyük bir çoğunluğu rastlantı sonucu tespit edilip, müzelere teslim edilmiştir. Bütün heykeltraşlık eserlerin öncelikle belgeleme çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu doktora çalışması için bütün resimsel belgelerin elde edilmesinden sonra da her bir eserin tanımlaması gerçekleştirilmiştir. Bilinen Edessa heykeltraşlık eserlerinden sadece az sayıdaki örnek yayınlarda yer almıştır. Bu arkeolojik buluntu grubunun bir bütün olarak ele alınarak, değerlendirilmesi ilk defa bu Doktora çalışmasıyla gerçekleştirilmektedir. Edessa heykeltraşlık eserleri stil açısından yerel özellikler taşımaktadır. Kadınların başlıkları, giyim tarzı olabildiğince kendine özgü olup, karşılaştırma yapılabilinecek bire bir özellikleri taşıyan örnekler mevcut değildir. Bu süreç erkek betimlemeli Edessa heykeltraşlık eserleri için de geçerlidir. Giyim tarzları ve duruşlarında doğu ile batı geleneklerinin harmanlanmasıyla bir yerel stilin ortaya çıkmış olduğunu görmekteyiz. Sözkonusu yerel stilin detaylarının anlaşılabildiği ve karşılaştırma yapılabilen en önemli eser grubu bölgeye ait mozaikler olmuştur. Bu doktora tezinin esas amacı çalışma kapsamında değerlendirilen eserlerin ait olduğu antik kent Edessa ve onun bulunduğu bölge Osrhoene`ye bilimsel açıdan dikkat çekmektir. Bölgeyi daha iyi tanımak ve anlamak amacıyla az sayıdaki bu eserler aracılığıyla sahip olunan çeşitliliğin vurgulanmasına da özen gösterilmiştir.