Yaptırımların iran ekonomisi ve işletmeleri üzerindeki etkisi: Bütünleştici bir literatür taraması

Yaptırımlar, bir veya daha fazla ülkenin başka bir ülkeye, kişilere veya bir kuruluşa karşı ekonomik ya da siyasi bir eylemde bulunarak, o ülkenin davranışlarını değiştirmesi için baskı uygulamaya çalıştığı durumlardır. İran İslam Cumhuriyeti, 1979'daki İslam Devrimi'nden bu yana yaptırımlar altındadır. Bu araştırma, yaptırımların İran ekonomisi ve işletmeleri üzerindeki zararlarını ortaya koymak ve İran'ın bu etkileri azaltmak için nasıl tepkiler verdiğini göstermek amacıyla bütüncül bir literatür taraması yaklaşımını kullanmaktadır. İran'a yönelik en yoğun ve kapsamlı yaptırımlar 2010 ile 2018 yılları arasında gerçekleşmiştir. Bu yaptırımların başını büyük ölçüde Amerika Birleşik Devletleri çekmiş, ikinci derecede ise Avrupa Birliği yer almıştır. Yaptırımların bir sonucu olarak, İran'ın GSYİH'si özellikle İran petrol ihracatına uygulanan yaptırımlar nedeniyle önemli ölçüde küçülmüştür. İran bankalarına getirilen kısıtlamalar, İran'ın resmi para birimi olan Riyal'in değer kaybetmesine ve büyük enflasyon dalgalarına yol açarak fiyatların ciddi şekilde artmasına neden olmuştur. İran'daki işletmeler büyük darbe almış ve en düşük kârlarla faaliyet göstermeye zorlanmıştır. İran bankalarının SWIFT sistemi üzerinden işlem yapmasının yasaklanması sonucunda, İranlı iş insanları ve şirketleri ithalat ve ihracat konusunda yabancı ülkeler ve firmalarla ticaret yapmakta ciddi zorluklarla karşılaşmıştır. Bu yaptırımların çoğu Obama ve Trump yönetimleri sırasında gerçekleşmiştir. En önemlisi, 2018 yılında Trump, İran'ın nükleer anlaşmasından tek taraflı olarak çekilmiş ve İran'a karşı maksimum ekonomik baskı uygulamaya başlamıştır. Bu durum, İran petrolünün ihracatının ciddi oranda düşmesine neden olmuş, İran petrol alıcılarına baskı yapılarak alımlarını durdurmaları istenmiştir. Sonuç ve öneri olarak, İran'ın özellikle gıda ve ilaç gibi temel ihtiyaçlar konusunda ithalata dayalı bir sistem yerine kesinlikle kendi kendine yeterliliği hedeflemesi gerektiği söylenebilir. Ayrıca, yaptırımların etkisini azaltmak amacıyla batı dışındaki ülkelerle, örneğin BRICS ve ŞİÖ gibi yapılarla işbirliğini sürdürmesi önemlidir.