Mekansal hiyerarşinin ve okunabilirliğin yön bulma üzerine etkileri: Zorlu Alışveriş Merkezi örneği

Çevremizde hareket ettiğimiz üstlenilen bilişsel süreçleri düşünüyor muyuz? Özellikle en küçük ölçeğinde yer alan bu günlük rutin, evlerimizde dolaşırken başlıyor ve binalardan geçerken ve eve dönerken, iş ya da okul için ayrılırken devam ediyor. Bu aktiviteler sırasında çevresel bilgileri alır, şifresini çözer ve işleyip gerektiğinde geri çağırırız. Çoğu zaman, bu rutin faaliyet bilinçsiz bir süreçtir ve bir hedefe ulaşmak için aldığımız en basit kararların bile yol bulma yeteneğimiz tarafından belirlendiği gerçeğini görmezden gelme eğilimindedir. Bu yetenek, beyin ve bedenin çevreden yayılan uyaranlara tepki vermesiyle bizleri fiziksel ve psikolojik olarak etkiler. Faaliyetlerimizin çoğu, yol göstermenin önemli bir tasarım konusu haline geldiği büyük ölçekli yapılarda gerçekleşir. Bazen bu tür ortamlarda yolumuzu bulmak oldukça zor olabilir. Yapılı çevrenin genel olarak yol bulmayı etkilediği kabul edilen özellikler, taşabilirlik (görsel erişilebilirlik), uzay hiyerarşisi, işaret sistemi ve işaretler, mimari farklılaşma ve yapı planı yapılandırmasıdır. Wayfinding'ı etkileyen diğer bir faktör, kişinin sahip olduğu bilgi ve cinsiyet ile olan aşinalık derecesidir. Bizi çevreleyen ortamı ne kadar iyi tanımamız, yol bulma davranışımızı ve ortamın algılayışını ve sunduğu olanakları da etkileyen önemli bir faktördür. Bu tez boyunca, yol bulma doğruluğunu vurgulamak için "Okunabilirlik" ve "Uzay Hiyerarşisi" terimleri kullanılacaktır. Sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik değişimlerin yanı sıra kentlilerin yaşam tarzı alışkanlıkları ve dolayısıyla tüketim örüntüleri ve hızları da değişti. Bütün bu değişikliklerle şehirlerde bir "alışveriş merkezi" oluşumu başladı. Bugün bu mekanlar şehrin yeni kamusal alanları ve yaşam merkezleri haline geldi. Hızlı yaşamın hüküm sürdüğü şehirlerde, hedefe ulaşmak önemli hale geldi. Çoğu tasarımcı, düşük önceliğe odaklanarak, iyi bir tasarımın engellenmesi ya da tabela ile çözülmesi gereken bir sorun olarak görüyor (Carpman ve Grant, 2002). Mimari yol bulma tasarımının birkaç temel ilkesini anlamak, tasarımcıların bina performansını artırmasına ve daha kapsamlı çözümler sağlamasına yardımcı olabilir. Çalışmanın ana konusu karma kullanım yapılarında yapılı çevre ve insan davranışlarıdır. Davranışlar algısal ve bilişsel süreçler tarafından yönlendirilir. Fiziksel ortam ölçüdür, eğer yolunuzu bulamazsanız, psikolojik veya fizyolojik etkiler oluşmaya başlar. Bu çalışmanın temel amacı, alışveriş merkezlerinde okunaklılık ve mekan hiyerarşisinin yol bulma performansı üzerindeki etkilerini anlamaktır. Bu kavramların alıcının yol bulma performansını nasıl etkilediğini anlamak önemlidir, ancak yol bulma performansı üzerinde etkisinin olup olmadığı bilinmemektedir.Alış-veriş merkezleri ve alışveriş merkezlerinde yol bulma işleminde toplumsal cinsiyete etki eden çok sayıda araştırmacı bulunmaktadır. Öte yandan, literatürde okunaklılık ve uzay hiyerarşisi ile yol bulma performansı arasındaki ilişkiyi araştıran daha az araştırma bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, karmaşık binalarda insan davranışlarının anlaşılmasına katkıda bulunmaktır. Bu makale, çevreden gelen farklı girdilerin / kaynakların yol bulma davranışını şekillendiren başlıca faktörler olduğunu öne sürmektedir. Kişisel ve çevresel faktörler ile mekanın okunabilirliği arasında pozitif bir ilişki olmalıdır. İncelenen araştırma soruları şunlardı: 1. Alışveriş merkezi ortamının hangi unsurları, kullanıcılar gezinirken davranış kurallarını etkiler mi? 2.Yerlik merkezlerinde okunabilirlik ve alan hiyerarşisi nasıl oluşur? 3.Çok katlı bir alışveriş merkezinin (görünürlük) yapılı ortamı, yol bulmayı nasıl etkiler? Hipotez, bir alışveriş merkezi ortamında yol gösterme bilincinin ana konularını yetersiz okunabilirlik ve uzay hiyerarşisi olarak tanımlar. Bu faktörler, yol bulma görevi, yol bulma görevi ile ilgili yapılandırılmış görüşme ve uzay sentaksı yöntemi ile incelenecektir. Bu çalışmanın temel odak noktası Zorlu merkez alışveriş merkezini kapsayan örnek olaydı. Vaka çalışmasının sonuçları araştırmacının Bölüm 1'de ortaya konan araştırma sorularını yanıtlamada yardımcı olabildi. İlk soru, "bir alışveriş merkezi ortamının hangi unsurları içinde gezinirken kullanıcı davranışlarını etkiliyor" sorusu da yanıtlandı. çalışma tarafından Katılımcılar büyük ölçüde tabelalara dayandı, ancak diğer iç unsurların hedeflerini bulmalarına yardımcı olmaya katkıda bulunduğunu belirtti. İşaretler, çalışmanın analiz ettiği en yararlı ve en yıkıcı elementlerdi. Katılımcılar mevcut tabelaları faydalı buluyor gibiydi, ancak bazı yerlerde eksik olduğu için işaret sistemi deneyimlerinden tamamen uzaktı. Katılımcılar için en fazla karışıklık, yararlı bir işaret görmemek veya bilmedikleri için atanan varış noktasının hangi seviyede olduğunu tahmin etmek zorunda kalmıştır. İkinci soru, "Alışveriş merkezlerinde okunaklılık ve mekan hiyerarşisini nasıl etkiliyor?" Sorusu da cevaplandı. 11 ve 12. sorulara dayanan katılımcılar, nerede olduklarını ve nereye gittiklerini bilme konusunda problemleri vardı. Zorlu merkezindeki tüm dar ve melez koridorlar gezinmeyi daha da karmaşıklaştırıyor. Son zamanlarda reklamcılık alanında okunabilirliğin etkileri gösterilmiştir (Chebat ve ark., 2003; Lowrey, 1998): Düşük okunabilirlik, okuyucudan daha fazla bilişsel çaba gerektirmekte ve yapılı çevrede yol bulma sürecini olumsuz yönde etkilemektedir. Üçüncü soru, "Çok katlı bir alışveriş merkezinin yapılı çevresi, yol bulmayı nasıl etkiliyor?" Sorusu, alışveriş merkezinde bulunan özel yol bulma konularının anlaşılmasında en önemli unsur olduğunu kanıtladı. Wayfinding analizi çalışmasında yer alan katılımcılar, mevcut işaretlerin yararlı olduğunu, ancak diğer seviyelerde olanları anlatmak için daha fazlasına ihtiyaç duyduklarını belirttiler. Merdivenlerin ve asansörlerin yakınında her katta bir bölüm listesi bulunan bazı küçük işaretler vardır, ancak çoğu katılımcı bunları fark etmemiştir. Bazı katılımcılar da haritaya ihtiyaç duyduğunu belirttiler. Diğer yandan hareketli merdivenlerin ve asansörlerin yeri kafa karıştırıcı gibi görünüyordu. Alışveriş merkezlerinin yönetiminde wayfinding önemli bir konudur, bu nedenle alışveriş merkezi yöneticileri, alışverişin parasal olmayan maliyetlerini doğrudan etkilediği için, alışveriş merkezi yöneticilerinden daha fazla ilgi görmeyi hak etmektedir.Bu çalışma Zorlu merkez alışveriş merkezindeki beş özel yere baktı. Alışveriş merkezini geliştirmek isteyen gelecekteki çalışmalar, diğer yerlere de bakmalıdır. Çalışmanın katılımcı aşamasının mutlaka tekrarlanması gerekmeyecek, ancak binadaki diğer yerler için Passini'nin notasyon yöntemi ve yapısal çerçeveye danışılabilir.