Eğitim açısından Molla Ahmed el-Cezerî'de insan kavrayışı

Birçok disiplin; varoluşunu temellendirirken düşünce dünyasını bir zemine oturtma çabası içerisinde olup mevcudiyetin mihenk taşı olan "insanı" ve "mahiyetini" kendi perspektifiyle yeniden ele alma, yorumlama gerekliliğini yaşar. Bu bağlamda insanın boyutlarına dair kapsamlı bir analiz eğitimin ontolojik ile epistemolojik temellerini güçlendirmesine katkı sağlayacak, bu alandaki kuramsal yaklaşımlara yeni yollar açacaktır. Çalışmamızın yazılma vesilesi İslâm ilim geleneğinin müstesna isimlerinden biri olan Molla Cezerî işte bu anlamda disiplinimize geniş ufuklar sunabilecek bir düşünürdür. Cezerî'nin düşünce dünyası, onun vahdet-i vücûd felsefesine dayanan anlayışıyla şekillenmiştir. Bu anlayış, insanın varoluşunu ve eğitimini kökten dönüştürebilecek bir potansiyele sahiptir. Cezerî, varlığın birliğiyle tüm çoklukların bu birlik içinde tezahür ettiğini savunarak, insanı Mutlak Var'ın yeryüzündeki bir aynası olarak görür. Bu perspektif alanımız için yeni ve derinlemesine bir anlayışa olanak sağlama bakımından elzemdir. Yaratıcı olarak Bir ile yaratılanlar olarak çokluk varlığı insanlar arasında bir iletişim söz konusudur. Bir'den südur etmesi hasebiyle insan bir tevhid varlığıdır. Bu sebeple o; kuşatıcı, bütüncül bir perspektifle eğitime konu edilmesi gereken bir konumdadır. Allah'ın isimlerinin, sıfatlarının tecellileri olarak da insan bir çokluk varlığıdır, bu çokluktaki her kişinin onu özel kılan özgün bir özelliği vardır. Eğitimin mevcut toptancı/toplumsalcı bakıştan vazgeçmesini vaz eden Cezerî'nin bu düşüncesinin telkin ettiği husus insanın özneliğinin/öznelliğinin/biricikliğinin de göz ardı edilmemesi gerektiğidir. Yanı sıra onun ilim-marifet-hal kavrayışları bizi insandaki biliş ile oluşun birbirinden ayrılmazlığına, iç içe geçmişliğine götürmektedir ki bu durumda eğitim sadece bilmekten ibaret olmayan bir oluş hadisesine dönüşmektedir. Dolayısıyla Cezerî'nin insan tasavvuruna göre eğitim sadece bilgi aktarmaktan ibaret bir "kâl" değildir, bilakis kişinin kendi özündeki ilahi hakikati idrak etme hadisesi olarak o bir "hâl"dir.