Eğitim fakültelerinin kalitesini geliştirme çabaları ve bir model önerisi

Bu araştırmanın temel amacı, Eğitim Fakültelerinin kalitesini geliştirme çabalarının ortaya çıkarılması, sistem yaklaşımı çerçevesinde paydaş (Eğitim Fakültesi öğretim üyesi, öğrenci, mezun öğretmen) algılarının belirlenmesi ve bu doğrultuda bir model önerisi geliştirilmesidir. Bu çalışma, keşfedici sıralı desende karma yöntemde bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini Türkiye geneli Eğitim Fakültelerinin dördüncü sınıf öğrencileri, öğretim elemanları ve mezun öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırmanın örnekleminin belirlenmesinde ise çeşitli örnekleme yöntemleri bir arada kullanılmıştır. Araştırmaya ön ve asıl uygulamalar kapsamında farklı üniversitelerden 861 Eğitim Fakültesi dördüncü sınıf öğrencisi, 317 Eğitim Fakültesi mezunu öğretmen ve 25 Eğitim Fakültesi öğretim üyesi olmak üzere toplam 1203 Eğitim Fakültesi paydaşı katılmıştır. Araştırma verilerinin bir bölümü literatür taramayla diğer veriler ise araştırmacı tarafından geliştirilen Eğitim Fakültelerinde Algılanan Kalite Ölçeği ve yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla elde edilmiştir. Verilerin analizinde ise betimsel analiz, parametrik ve nonparametrik istatistiksel veri analiz teknikleri kullanılmıştır. SPSS 25 ve NVivo 12 yararlanılan veri analiz programları olmuştur. Araştırmada ilk olarak Türkiye'de ve yurt dışında öğretmen eğitiminin kalitesini geliştirme çabaları ortaya çıkarılmıştır. Araştırmada ikinci olarak, Eğitim Fakültelerinin hizmet öncesi öğretmen eğitiminde kaliteye yönelik girdi, süreç, çıktı, dönüt ve çevre bağlamında öğretim üyesi görüşleri belirlenmiştir. Kavram haritaları çıkarılan araştırmanın bu bölümü sonunda Eğitim Fakültelerinde kaliteye/niteliğe etki eden önemli unsurların bulunduğu görülmüştür. Girdi kalitesi ile ilgili olarak öğretmenliğe uygunluk, fakülte kontenjanları ve giriş puanları, test tekniği, formasyon, KPSS, ÖABT, tayin/atama gibi konular öğretmen adayları kapsamında; öğretim elemanı seçme, yetiştirme ve atama, akademik kadro güvencesi, yükselme kriterleri, ders yükü, yayın, öğretim yöntem ve teknikleri gibi konular öğretim elemanları kapsamında; taşeronluk, hizmet içi eğitim gibi konular eğitici olmayan personel kapsamında; sınıfların yapısı ve öğrenci sayıları, teknolojiye uyum ve eğitim, bütçe, bina, konum, MEB ve Eğitim Fakülteleri arası işbirliği gibi konular madde kaynağı kapsamında öne çıkmıştır. Süreç kalitesi ile ilgili olarak programlar, ders içerikleri ve müfredat, uygulama ve öğrenciyi merkeze alma, öğretim elemanı ve öğrenci sayısı, teknoloji, donanım, öğretim araçları, ders yapılmayan zamanlar ve devamsızlık gibi konular öğrenme ve öğretme süreci kapsamında; katılımcı, çok sesli ve demokratik olma, eğitim yöneticisinin yetiştirilmesi ve seçilmesi, yönetim basamağı altında çalışanlar ve kalite kültürü gibi konular yönetim kapsamında öne çıkmıştır. Çıktı, dönüt ve çevre kalitesi ile ilgili olarak topluma hizmet uygulamaları, MEB talepleri, kuram ve uygulama, mesleki gelişim ve hizmet içi eğitim gibi konular toplum ve kurumun beklentileri kapsamında; uygulamaya dönüklük, akademik teşvik ve doçentlik kriterleri, denetim, teşvik ve ödül, yabancı dil, uluslararası yayın, atıf gibi konular araştırma ve yayın kalitesi kapsamında; mezunlara yönelik bilgi ve dönüt eksiklikleri, mezunlar derneği-günü, mezunlar internet sitesi /sosyal medya, lisansüstü eğitime teşvik, aidiyet duygusu gibi konular mezunların takibi/dönüt kapsamında; paydaşların işbirliği, toplum sorunlarına yönelme, konferans/seminer ve proje gibi konular çevreye katkı kapsamında öne çıkmıştır. Araştırmada üçüncü olarak Eğitim Fakültesi dördüncü sınıf öğrencileri ve mezun öğretmenlerin fakültelerine yönelik kalite algılarının genel olarak orta değerlerde olduğu bulunmuştur. Öğrencilerin ve mezunların fakültelerine yönelik kalite algı düzeyleri, öğretim elemanı ve sınıf boyutlarında diğer boyutlara oranla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Eğitici olmayan personel, öğrenme-öğretme süreci, okul ve fakülte işbirliği, çıktı, çevre boyutlarında katılımcı algılarının orta değerlerde olduğu; öğretmenlik mesleğinin teşvik ediciliği ve dönüt boyutlarında ise daha düşük değerlerde olduğu saptanmıştır. Araştırmada son olarak elde edilen veriler ışığında Eğitim Fakültelerinin kalitesini geliştirme modeli oluşturularak kaliteye etki eden ve geliştirilmesi gereken unsurlar bir çerçevede toplanmıştır. Eğitim Fakültelerinin kalitesini geliştirmeye yönelik çalışmaların sistem yaklaşımı göz önüne alınarak yürütülmesi önerilmektedir.