Ekmeklik buğdayda (Triticum aestivum L.) bazı agro morfolojik ve kalite özelliklerinin tanımlanması ve bu özelliklerle ilgili gen bölgelerinin allelik varyasyonlarının belirlenmesi

Bu çalışma, ülkemizde farklı zamanlarda tescil ettirilmiş olan 124 adet ekmeklik buğday çeşidinin hem agro-morfolojik olarak hem de fonksiyonel DNA markörlerinin kullanılmasıyla moleküler olarak karakterize edilmesi amacıyla yürütülmüştür. Bu amaçla, ekmeklik buğday çeşitleri 5 farklı çevrede yürütülen tarla denemelerinde agro-morfolojik özellikler açısından incelenmiştir. Ayrıca, 92 adet fonksiyonel DNA markörü kullanılarak 124 adet ekmeklik buğday çeşidinde DNA analizleri yapılmıştır. Adaptasyon, kalite, biotik ve abiyotik faktörlere dayanıklılık ve agro-morfolojik özelliklerle ilgili 73 lokustaki genler için fonksiyonel DNA markörleri kullanılarak yapılan analiz sonucunda; Türkiye'de 1930'lardan günümüze yetiştirilen ekmeklik buğday çeşitlerinde, bazı önemli gen bölgelerinin allelik formunda, örneğin kısa boyla ilişkili allellerin, başaklanma süresinde erkencilik sağlayan allellerin ve başakta dane ağırlığına katkıda bulunan allellerin frekanslarında pozitif yönde değişimler olduğu saptanmıştır. Bu çalışma sonucu, ülkemizde 1931-2017 yılları arasında yapılmış olan buğday ıslahının hem agro-morfolojik hem de moleküler seviyede bir fotoğrafı çekilmiş, ilerleyen yıllarda, özellikle küresel iklim değişikliğinin bir tehdit olarak belirlendiği günümüzde ıslah programlarının amaca uygun olarak yeniden kısa, orta ve uzun vadeli olarak yeniden planlanması gerektiği sonucuna varılmıştır.