Ekolojik kriz ve hukuk ilişkisi çerçevesinde Türkiye'nin HES problemi

Türkiye'de enerji üretiminde en çok tercih edilen yöntem hidroelektrik enerjisidir. Bu tez, Hidroelektrik Enerji Santrallerin (HES) ekolojik ve sosyal etkilerini ekolojik hukuk perspektifinden ele alarak hukuk ve ekolojik kriz arasındaki bağlantıyı araştırmaktadır. Türkiye'deki HES'ler üzerine pek çok çalışma olmasına rağmen HES mevzuatının ve hukuki uygulamaların ekolojik ve sosyal etkileri ile etkinliğinin sistematik değerlendirmesini yapan çalışmalar kısıtlıdır. Bu çalışmada, Türkiye'nin HES probleminin sosyo-ekolojik krizle ilişkisi, ilgili yasal mevzuatın etkinliği ve uygulanabilirliği üzerinden incelenmektedir. HES'lerin hukuki çerçevede sistematik olarak incelenmesiyle HES'ler özelinde, hukuka yüklenen çevre koruma ve çevresel adalet sağlama beklentilerinin karşılanıp karşılanmadığı araştırılarak literatüre katkı sağlamak hedeflenmektedir. Çalışmada, Türkiye'nin HES problemi, yasal mevzuat ve uygulama, ekolojik ve sosyal gereklilikler ile kalkınma ve sürdürülebilir enerji konuları arasındaki çekişmeli dinamikleri araştırmak için hukuk, sosyoloji, ekoloji ve politika gibi farklı disiplinlerden görüşleri bir araya getiren bir yaklaşım izlenmiştir. Bu kapsamda, tez çalışmasının ilk bölümünde sırasıyla ekolojik kriz, çevre hukukunun etkisizliği ve HES'lerin sosyo-ekolojik kriz temelinde nasıl sorunsallaştığı ele alınmaktadır. Bu bağlamda ilk bölümde, HES'lere yönelik ekolojik ve sosyal çalışmalar incelenerek devlet, sermaye aktörleri, yerel toplumlar, çevre aktivistleri gibi farklı grupların su politikaları ve HES uygulamalarının belirlenmesindeki rolü değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda HES'ler, ekonomik kalkınma, çevre koruma, sosyal adalet ve yasal gereklilikler arasındaki gerilimin belirginleştiği bir kesişim noktası olarak ortaya çıkmıştır. İkinci bölümde HES'ler hakkındaki yasal mevzuat ve dava örnekleri incelenerek hukuk sisteminin çevresel ve sosyal endişeleri gidermek konusundaki etkinliği araştırılmıştır. Hukukun etkisizliğindeki en önemli faktörün, devlet ve şirketlerin aleyhlerine buldukları mahkeme kararlarına uymaması olduğu gözlemlenmiştir. Ekolojik koruma ve çevresel adaletle ilgili yasal düzenleme ve uygulamaların etkisizliği, hukukun politik, ekonomik ve insan merkezli karakteri çerçevesinde tartışılarak çalışma sonuçlandırılmıştır.