Ekonomik büyüme ve kalkınmanın gerçekleşmesinde maliye politikalarının değerlendirilmesi: 1980 sonrası Türkiye örneği

1980 sonrasında, Türkiye döviz darboğazını aşmak için sabit kur sisteminde ithal ikameci sanayileşme ile kalkınma stratejisinden, serbest döviz kuru sisteminde ihracata yönelik sanayileşme ile kalkınma stratejisine geçmiştir. Fakat genişletici maliye politikası uygulaması sabit kur sisteminde ithal ikameci sanayileşerek kalkınma döneminde daha etkin olurken; serbest kur sisteminde ihracata yönelik sanayileşerek kalkınma döneminde etkinliğini sermaye hareketlerinin serbestleşmesiyle kaybetmiştir. Çünkü açık bütçe politikasının faiz oranlarını ve talebi arttırması dış ticaret açıklarıyla beraber iç ve dış borç stokunu daha da arttırmıştır. 2002 sonrasında, bütçe reformu, vergi sisteminin etkinliğinin arttırılması ve özelleştirmeler ile mali disiplin sağlanmış, kamu borçlanma gereksinimi azaltılmış ve faiz oranları aşağıya çekilmiştir. Bu dönemde, sıkı maliye politikası asimetrik etki göstererek büyümeyi olumlu etkilemiştir. İstatistiksel verilere göre, Türkiye maliye politikası aracı olarak denk bütçeyi kullandığı 1923-1952 yılları arası dönemde, ekonomi daha hızlı büyümüştür. Cumhuriyet tarihinin (II. Dünya Savaşı yılları hariç) en düşük büyüme hızı ortalaması ise bütçe açıklarının en fazla olduğu 1990-2001 yılları arası dönemdedir. 1923-1979 yılları arası % 5,5 olan ortalama büyüme hızı, 1924-2012 yılları arası % 4,9 oranına düşmüştür. 2003-2017 yılları arasında ekonominin ortalama büyüme hızı yaklaşık % 5,5 oranındadır. Bu nedenle serbest döviz kuru sisteminde maliye politikası olarak açık bütçe yerine denk bütçe tercih edilmelidir. Türkiye'nin kalkınma planlarında da hedeflediği ortalama büyüme hızını artıramamasının üç temel sebebi açık bütçe politikasının faiz oranlarını yükseltmesi, üretim artışının ithal girdiye bağımlı olması ve ihracatın ithalatı karşılama oranının düşük olmasıdır. 2002 yılından sonra devletin ekonomiden çekilmesiyle beraber küçük ve denk bütçe politikası düşük faiz ve vergi oranlarında özel yatırımları ve ihracatı olumlu etkileyecek bir ekonomik ortam yaratacaktır. Maliye politikasının teşvik ettiği yatırım artışını kısıtlayan döviz darboğazı ise teknolojinin içselleştirilmesi ile aşılabilecektir. Böylece, Dokuzuncu ve Onuncu Kalkınma Planlarında hedeflenen bilgi toplumuna dönüşüm süreci de hızlanacaktır. Bu gerekçelerle, hızlı büyümeyle kalkınmanın sürdürülebilmesi için seçilen yeni teknolojilere dayalı bilgi bazlı inovatif sanayileşme stratejisinin başarısını sağlayacak olan denk bütçe politikası çerçevesinde altyapı harcamalarını artıran, beşeri sermaye ve inovasyon yaratacak kurumları ve teknoloji yatırımlarını teşvik eden bir maliye politikasının kullanılması önerilmektedir.