Ekonomik diplomasi aracı olarak devlet ve hükûmet başkanlarının yurtdışı ziyaretlerinin uluslararası ticarete etkisi: Türkiye analizi

Ekonomik diplomasi iki ayrı teorik alanı temsil eden ekonomi ve diplomasi kavramlarının bir araya gelmesiyle oluşmuş eklektik bir konsepttir. Disiplinlerarası bir alan olarak ne salt dış politik ne de yalnızca ekonomik amaçlara ulaşmayı hedefler, bir takım ekonomik ve politik araçlarla her iki misyonu da gerçekleştirmeye odaklanır. Bu araçlar diplomatik ziyaretler, diplomatik temsilcilikler, ticaret ataşelikleri, ticaret misyonları, ihracat promosyon ajansları, fuar ve forumlar gibi modern enstrümanlardır. Liderlerin yurtdışı ziyaretleri siyasi ve iktisadi sonuçları nedeniyle medyanın ve halkın ilgisini çekmektedir. Bazı akademik ve politik çevrelerde ziyaretlerin ticareti arttırdığına yönelik bir kanı bulunurken, bazı toplumsal kesimlerde maliyetten başka sonucu olmayan turistik geziler olduğu yönünde karşıt bir algı bulunmaktadır. Yüksek maliyetli diplomatik ziyaretlerin sayısının son yıllarda büyük ölçüde artması ekonomik analizinin yapılmasını gerekli kılmaktadır. Yurtdışı ziyaretlerin uluslararası ticaret akımları üzerinde bir etkisi olup olmadığı, Türkiye'nin ihracat, ithalat ve toplam ticaret tahmin denklemlerine açıklayıcı ve kukla değişkenler eklenerek ampirik olarak analiz edilmiştir. Çalışmanın veriseti 1990-2017 arası başbakan ve cumhurbaşkanı düzeyinde yaklaşık 2000 karşılıklı dış ziyareti, 160 ülkenin makro-ekonomik verilerini ve bir dizi kontrol değişkenini içermektedir. İkili ticaretin ampirik modellemesi Newton'un yerçekimi yasası analojisine dayanan Çekim Modeli ile ekonometrik analizi ise Panel Veri Poisson-Pseudo Maksimum Olabilirlik (PPML) tahmin yöntemi ile yapılmıştır. Regresyon sonuçlarına göre, öncelikle standart çekim modelinin Türkiye'nin dış ticaret yapısını açıklamadaki başarısının yüksek olduğu tespit edilmiştir. İkincisi Türk liderlerin yabancı ülkelerle yaptıkları karşılıklı ziyaretler ile ticaret akımları arasında istatistiki olarak anlamlı ve pozitif bir ilişki olduğu tespit edilmişse de etkiler sıfıra çok yakın değerde olduğundan iktisadi açıdan makul değildir. Tüm modellerde hesaplanan %0,008'lik oranlar gelişmiş ülkelere yönelik bazı araştırmalarda ulaşılan değerlerin çok altında olup diplomatik ziyaretlerin etkin kullanılamadığı sonucuna ulaşılmıştır.