Eksi net yapma nedenleri üzerine bir nitel araştırma

Bu çalışma, lise son sınıfta üniversiteye giriş sınavlarına hazırlanan öğrencilerin "eksi net" yapma nedenlerini keşfetmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın çıkış noktası, Türkiye'de düşük sınav başarısının yalnızca bireysel çabaya indirgenmemesi gerektiği varsayımıdır. Nitel araştırma deseninde yürütülen bu çalışmada, katılımcılar nitel çalışmalarda yaygın olarak kullanılan amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlendi. Güneydoğu Anadolu bölgesindeki bir ilde üç farklı kırsal/yarı-kentsel lisede öğrenim gören 21 gönüllü öğrenciyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirildi. Analiz sonucunda dört ana tema elde edildi: aile, akran etkisi, bireysel etmenler ve ekonomik nedenler. Aile temasında bilgi eksikliği ve çelişkili beklentiler; akran etkisi temasında rekabet/umursamazlık dengesi; bireysel etmenler temasında üniversite hedefinin değersizliği, motivasyon eksikliği ve miras kalan başarısızlık; ekonomik nedenler temasında ise gelir yetersizliği sebebiyle erken yaşta çalışma ve zaman yoksunluğu kritik alt başlıklar olarak öne çıktı. Bulgular, sınav başarısızlığının tekil bir "öğrenci sorunu" değil, ailevi rehberlik açığı, sosyal çevre baskısı ve ekonomik yükün iç içe geçtiği çok katmanlı bir yapı olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda, eksi net yapan öğrencilere yönelik okul rehberlik servislerinde öz-düzenleme ve kariyer değeri inşasına yönelik programların yaygınlaştırılması ve bu öğrencilerin maddi, psikolojik ve akademik destek içeren bütüncül müdahalelere ihtiyaç duyduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma, "eksi net" fenomenini psikososyal ve yapısal etmenlerin etkileşimli bir çıktısı olarak konumlandırarak literatüre bütüncül bir açıklama sunmakta ve eğitim politikalarına çok paydaşlı müdahale ihtiyacını vurgulamaktadır. Anahtar kelimeler: eksi net, öğrenci, üniversiteye giriş sınavı