Elektif batın cerrahisi yapılacak olan hastaların preoperatif değerlendirilmesi ve postoperatif pulmoner komplikasyon indekslerinin karşılaştırılması

ÖZET Elektif Batın Cerrahisi Yapılacak Olan Hastaların Preoperatif Değerlendirilmesi ve Postoperatif Pulmoner Komplikasyon indekslerinin Karşılaştırılması Dr. Aşkın GÜLSEN * Danışman: Doç. Dr. Oğuz KILINÇ * Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları A.D. İZMİR Amaç: Bu çalışmada elektif batın cerrahisi yapılacak hastalarda preoperatif değerlendirme, indekslerin hesaplanması ve postoperatif ortaya çıkan pulmoner komplikasyonların izlenerek sonuçlarla indekslerin kıyaslanması amaçlanmaktadır. Gereç yöntem: Temmuz 2005 ile Temmuz 2006 tarihleri arasında, hastanemiz Genel Cerrahi servisinde yatmakta olan ve elektif batm operasyonu planlanan hastalar çalışmaya alındı. Hastalar operasyondan önceki bir haftada değerlendirildi. Semptom sorgulaması ve fizik muayene yapıldı. ASA skoru anestezi kayıtlarından alındı. Ebstein, Shapiro, postoperatif solunum yetmezliği ve pnömoni indeksi, Notthingham Sağlık profili hesaplandı. Riskli görülen ya da yeni tanı KOAH olan hastaların tedavileri düzenlenerek operasyonları ertelendi. Hastalar postoperatif 48.saaten sonra tekrar fizik muayene ve semptomları açısmdan değerlendirilerek bir hafta boyunca gözlendi. Solunumsal ve solunum-dışı komplikasyon görülen vakalar kaydedildi. İstatistiksel analiz: Elde edilen veriler SPSS for Windows 14.0 istatistik programına yüklendi ve istatistiksel analizleri yapıldı. Batın cerrahilerinde postoperatif solunumsal ve solunum- dışı komplikasyon gelişme oranlan hastaya ve operasyona ait parametrelerle karşılaştırıldı. PPK'a etki eden faktörler Ki kare( %2 ) analizi ile, gruplanmış veriler arasındaki farklılıklar student-t testi ile, parametrik koşullan yerine getirmeyen ve ölçümle belirlenen parametreler ise Mann Whitney- U testi ile değerlendirildi. Postoperatif komplikasyonları belirleyen indekslerde odds ratio değerleri eğri altında Ki kare ( %2 ) analizi ile %95 düzeyinde güven aralığı ise Miettinen formülü ile hesaplandı. Sonuçlar %95'lik güven aralığında ve anlamlılık p<0,05 düzeyinde değerlendirildi. Bulgular: Elde edilen sonuçlarda üst abdominal cerrahilerde %48,2,alt abdominal cerrahilerde %37,5 ve laparoskopik cerrahilerde %10,7 oranında solunumsal komplikasyon saptanmıştır. Karaciğer transplantasyonu (Tx) yapılan hastalarda %96 oranında plevral effüzyon, %20 pnömoni görüldü. Komplikasyon görülen hastaların yaş ortalamaları, görülmeyenlere oranla yüksek bulundu. Preoperatif patolojik fizik muayene ya da basit solunum fonksiyon testi parametreleri komplikasyonları ön görmede yardımcı olduğu görüldü. Ameliyat süresinin uzaması ve hastaların postoperatif yoğun bakımda kalmalarıyla komplikasyonların arttığı saptandı.Laparoskopik cerrahide diğer insizyonlara göre daha az komplikasyon görülmüştür. Ölen hastalarda ve komplikasyon görülen hastalarda Notthingham sağlık profili skorlaması,ort. 150 ve üzerinde bulunmuştur. ASA-II1, Pnömoni indeksi skoru-3 ve solunum yetmezliği skoru-4'ün üzerinde olmasıyla solunumsal komplikasyonlar 6-7 kat artmış bulundu. Solunum yetmezliği ve pnömoni indeksi 3 ve üzerinde olmasıyla solunum dışı komplikasyonlar sırasıyla 25,5 ve 34,6 kat daha fazla görüldü. Çalışmamızda ASA, Shapiro ve Ebstein indeksi mortaliteyi öngörmede yararlı bulunmamışlardır. Sonuç; Hastaların preoperatif değerlendirilmesi ve postoperatif pulmoner komplikasyonların tahmin edilmesi, mortalitenin azaltılması ve hastaların postoperatif hastanede yatış süresini azaltmak açısından önemlidir. Çalışmamızda ortaya çıkan sonuçlarda hastaların preoperatif dönemde yaklaşık 1/3 'ünün halen sigara içmekte olduğu görüldü. Kolelitiazis nedeniyle öpere olacak olgularda, preoperatif semptomların daha az ve yaşam kalitelerinin daha iyi olmasına rağmen preoperatif son 48 saatte sigarayı bırakmaları nedeniyle solunumsal komplikasyonların arttığı görülmüştür. Preoperatif fizik muayenede patoloji olması da tek başına postoperatif komplikasyonların yüksek olacağını öngörmektedir. İndekslere bakıldığında ise ASA, Ebstein ve Shapiro skorlamasının mortaliteyi iyi öngörmediği, Ebstein indeksinin komponentlerinin tek başına komplikasyonları öngörmede yardımcı olmadığı, buna karşılık son yıllarda geliştirilmiş olan "solunum yetmezliği ve pnömoni indeksinin" hem solunumsal komplikasyonları hem de solunum dışı komplikasyonları iyi öngördüğü görülmüştür. Özellikle "postoperatif pnömoni indeksi" komplikasyonlarda olduğu gibi, ölümü de diğer indekslere göre daha iyi öngörmüştür. Preoperatif yaşam kalitesinin bozuk olması durumunda komplikasyonların belirgin olarak arttığı ve yaşam kalitesi skorlamasının da bu indekslerde yer almasının önemli yeri olacağı düşünülmüştür. Anahtar kelimeler: Preoperatif değerlendirme, Risk indeksleri, Elektif batın cerrahisi, Postoperatif pulmoner komplikasyonlar, Notthingham sağlık profili xı