Elektromanyetik dalgaların bal arısı (apis mellifera L.) fizyolojisi ve davranışı üzerine etkileri

Bal arıları (Apis mellifera L.), ekosistem dengesi ve tarımsal verimlilikte kritik rol oynayan önemli tozlayıcılardır. Ancak, son yıllarda antropojenik faaliyetler sonucu çevrede artan stres faktörleri bal arılarının davranışsal ve bilişsel sağlığı konusunda endişeleri artırmıştır. Bu stresörlerden biri de gelişen teknolojinin bir getirisi olarak çevrede oldukça yaygın olan elektromanyetik alanlardır. Bu tez çalışması, aşırı düşük frekanslı elektromanyetik alanların bal arılarının bilişsel becerileri ve stres seviyeleri üzerine olan etkisini araştırmayı amaçlamıştır. Bu kapsamda, bal arıları, 50 Hz'de sabit bir elektromanyetik alan oluşturan Helmholtz bobini aracılığıyla farklı süre (0, 3, 6, 12 saat) ve farklı şiddetlerde (0, 100, 1000 ve 3000 µT) elektromanyetik alana maruz bırakıldı. Bal arılarının bilişsel becerileri proboscis uzatma tepkisi koşullandırma paradigması ile değerlendirildi. Öğrenme oranları kontrol grubunda %92,45, 100 µT'da %75,93, 1000 µT'da %64,15 ve 3000 µT'da %58,82 olarak tespit edildi. İstatistiksel analizler, kontrol grubu ile 1000 µT (p=0,002) ve 3000 µT (p<0,001) grupları arasında önemli farklılıklar olduğunu ortaya koyarken, 100 µT grubu kontrol grubundan önemli ölçüde farklılık göstermedi. Bal arılarının stres düzeyleri beyin dokusundan HSP70 düzeylerinin ELISA yöntemi ile ölçülmesi aracılığıyla belirlendi. ELISA sonuçlarına göre, 3000 µT grubunda nispeten bir artış gözlemlenmesine karşın elektromanyetik alanların bal arılarının stres seviyeleri üzerine istatistiksel olarak anlamlı düzeyde etki etmediği belirlendi. Bu bulgular, elektromanyetik alanlara maruz kalmanın, muhtemelen öğrenme ve hafıza oluşumunda rol oynayan sinirsel plastisiteyi veya sinaptik iletimi bozarak bal arılarının bilişsel işlevlerini bozabileceğini göstermektedir. Telekomünikasyon ve elektrik altyapılarından kaynaklanan elektromanyetik kirliliğin giderek yaygınlaştığı göz önüne alındığında, bu tür bozuklukların ekolojik ve tarımsal açıdan daha geniş etkileri olabileceği düşünülmektedir. Bal arılarında elektromanyetik alanların neden olduğu nöro-davranışsal değişikliklerin altında yatan moleküler mekanizmalara odaklanan daha fazla çalışma, bal arılarının popülasyonlarının sürdürülebilirliği açısından potansiyel riskleri açıklığa kavuşturmak için gereklidir.