Eleştirel düşünme eğilimi ölçeği'nin uyarlama çalışması ve faktör yapısının farklı değişkenlere göre incelenmesi

Bilgi ve teknoloji çağı eğitim sisteminde çok hızlı bir değişim ve dönüşümü beraberinde getirerek bilgiyi seçen, örgütleyen ve kullanan; bu süreçte de eleştirel ve yaratıcı düşünebilen, araştırma yapabilen, problem çözebilen, olasılıkları hesaplayabilen ve çıkarımda bulunabilen nitelikli bireyler yetiştirmeyi ön plana çıkarmıştır. Bireylerin sahip olması gereken en önemli özelliklerden birisi olan eleştirel düşünme, üst düzey becerilerin kullanıldığı karmaşık ve kapsamlı bir süreçtir. Eleştirel düşünme becerilerinin kazanılarak uygun durumlarda kullanılması ise ancak eleştirel düşünme eğilimine sahip olunması ile gerçekleştirilebilir.Ricketts ve Rudd tarafından 2005 yılında geliştirilen Eleştirel Düşünme Eğilimi (EMI) ölçeğinin Türkçe'ye uyarlanarak geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının yapıldığı ve faktör yapısının farklı değişkenlere göre test edildiği bu araştırma, 2011-2012 eğitim-öğretim döneminde Ankara ilinde öğrenim gören toplam 1500 lise birinci sınıf öğrencisi ile yürütülmüştür. Katılımcılar alt, orta ve üst sosyo-ekonomik düzeyde yer alan Altındağ, Yenimahalle ve Çankaya ilçelerinden seçkisiz olarak belirlenmiştir. Veri toplama aracı olarak kullanılan EMI, 26 maddeden oluşan beşli likert tipinde bir ölçektir.Araştırmanın ilk amacı olan yabancı bir ölçeğin kültürümüze uyarlanması çerçevesinde uyarlama kriterlerine uygun olarak ölçek maddeleri üç uzman tarafından çevrilmiş ve her iki dili de iyi bilen bir gruba dört hafta arayla ölçeğin İngilizce ve Türkçe formu uygulanmıştır. Ölçeğin özgün ve hedef dil formlarından grubun elde ettiği puanlar üzerinde her iki dil arasındaki korelasyona bakılmış ve puanlar arasındaki fark t-testi ile incelenerek ölçeğin dilsel eşdeğerliliğe sahip olduğu saptanmıştır. Ölçeğin geçerliğine ilişkin kanıtlarının elde edilmesi amacıyla veriler üzerinde açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi yapılmış, alt ölçekler arasındaki korelasyon hesaplanmış ve benzer bir ölçek ile arasındaki ilişkiye bakılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin faktör yapısının orijinal yapı ile aynı bileşenlere sahip olduğu, doğrulayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin faktör yapısının doğrulandığı ve ölçüt geçerliğini saptamada benzer ölçek olan Kaliforniya Eleştirel Düşünme Eğilimi ölçeğinden elde edilen puanlarla arasında bir ilişki olduğu sonucuna varılmıştır. Ölçeğin güvenirliği, tümü ve alt boyutları için iç tutarlılık güvenirliğinin kanıtı olan Cronbach-alfa güvenirlik katsayısı ve test-tekrar test güvenirliği hesaplanarak tespit edilmiştir. Geçerlik ve güvenirliğe ilişkin yapılan analizler sonucunda EMI'nin öğrencilerin eleştirel düşünme eğilimlerini ölçmede geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu sonucuna varılmıştır.Ölçeğin üç faktörlü yapısının cinsiyet ve sosyo-ekonomik düzeylerine göre ayrılan gruplarda eşitliğini belirlemek için çoklu grup doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Cinsiyete göre ayrılan gruplarda doğrulayıcı modelin faktör yükleri ve faktörler arası korelasyon açısından farklılık göstermediği, hata varyansları açısından ise farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Sosyo-ekonomik düzeye göre ayrılan gruplarda ise doğrulayıcı modelin faktör yükleri açısından farklı olmadığı, hata varyansları ve faktörler korelasyonları açısından farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır.