Eliaçık ve Alacayar köylerinin (KD Çatak-Van) kuzeydoğusundaki evaporitli çökellerin sedimantolojik ve petrografik-minerolojik özelliklerinin incelenmesi

Bu çalışma, Van–Çatak yöresindeki Oligosen–Alt Miyosen evaporitlerinin sedimantolojik, petrografik-mineralojik özellikleri, jeokimyasal özellklerini inceleyerek buların diyajenez evrimi ve paleoçökelme koşullarını ortaya çıkarmıştır. Arazi verileri, evaporitlerin şist–fillit ve mermer–dolomit seviyeleriyle ardalanmalı olarak geliştiğini, tektonik dokanaklar boyunca bindirmeli dilimler hâlinde tekrarlandığını göstermiştir. Bölgenin Doğu Anadolu Sıkışma Kuşağı'ndaki konumu, bu güçlü deformasyon ve dilimlenme yapısını açıklamaktadır. Çatak havzasının söz konusu dönemde yarı kapalı, yüksek buharlaşmalı bir platform havzası niteliği taşıdığı belirlenmiştir. Sedimantolojik incelemeler havzanın sekiz fasiyes ile temsil edildiğini göstermiştir: lagünel karbonat–konglomera, ince taneli marn–kiltaşı, laminalı jips, masiv jips, selenitik jips, yumrulu jips, marnlı–alterasyonlu evaporit ve havza kapanımına bağlı fan çökelleri. Petrografik ve SEM–EDS analizleri evaporitlerin başlıca jips ve daha az oranda anhidritten oluştuğunu; kristallerin granoblastik, lifsi ve yeniden kristallenmiş dokular sergilediğini; anhidrit kalıntılarının çok evreli diyajenezi yansıttığını ortaya koymuştur. XRD verileri jips, anhidrit, kuvars, illit, muskovit, kaolinit ve yer yer berlinitin varlığını doğrulamış; berlinit kısıtlı havza koşullarını desteklemiştir. Evaporitlerin üzerindeki mermer–dolomit ardalanması, evaporatif akışkanların dolomitleştirici etkisini göstermektedir. Diyajenez üç aşamada gerçekleşmiştir: birincil jips çökelimi, gömülmeye bağlı jips → anhidrit dönüşümü ve tektonik kırıklar boyunca anhidritin tekrar jipse rehidrasyonu. Major–iz element verileri çökelmenin denizel, hipersalin koşullarda gerçekleştiğini; zaman zaman karasal katkı aldığını göstermektedir. ⁸⁷Sr/⁸⁶Sr (0.7085–0.7091), δ³⁴S (+14‰–+22‰) ve δ¹⁸O (+10‰–+17‰) değerleri, evaporitlerin denizel sülfat kökenli olduğunu ve yarı kapalı bir lagün sisteminde çökelmiş bulunduğunu doğrulamaktadır. Sonuç olarak Van–Çatak evaporitleri, aktif tektonizma ve yarı kurak iklim altında gelişmiş lagüner–sığ denizel çökeller olup, çok kademeli diyajenez ve düşük dereceli metamorfizma geçirmiş önemli bir paleocoğrafik anahtar birimdir.