Değişen yerel ve küresel bağlamda yükselen donörler: Türkiye örneği

2000'li yıllardan itibaren yeni resmi kalkınma yardımı (RKY) donörlerinin yükselişi, uluslararası kalkınma alanında bir dönüm noktası olarak görülmekte ve yükselen güçler ile yerleşik uluslararası düzen arasındaki güç takasını temsil etmektedir. Türkiye, 2002'den bu yana geniş ölçekli RKY programları geliştiren yükselen donörlerden biri olarak tanımlanmaktadır. Ancak Türkiye'nin 2000'li yıllar boyunca dış yardım donörü olarak hızlı yükselişi, öte yandan da geleneksel açıdan durağan ve reaktif konumdaki dış politikasının seyrinde alışılmadık bir değişime işaret etmektedir. Uluslararası ilişkiler araştırmacıları için bu durum bir bilmece teşkil etmektedir: Türkiye'nin dış yardım politikası son yirmi yılda nasıl (ve daha da önemlisi, neden) evrilmiştir? Türkiye'nin dış yardım politikası yapımında hangi faktörler, hangi yapılar veya aktörler aracılığıyla ve ne ölçüde etkili olmuştur? Bu faktörler diğer yükselen donörlerden nasıl farklılık göstermektedir? Bu tez, dış politika analizi ve uluslararası politik ekonomi de dahil olmak üzere çeşitli teorik perspektiflerden yararlanan eklektik bir çerçeve aracılığıyla bu soruları ele almayı amaçlamaktadır. Yükselen donörlerin yükselişini çevreleyen tartışma, uluslararası ilişkiler, ekonomi, kalkınma çalışmaları ve siyasi coğrafyanın kesişme noktasında konumlandırılan yeni bir literatür akışı üretmiştir. Bu çalışmanın amacı, değişen küresel ve yerel bağlamda Türkiye'nin dış yardım politikasını kavramak için çok düzeyli bir yaklaşım geliştirerek bu multidisipliner literatüre katkıda bulunmaktır. Bu tez, fikirler, çıkarlar ve kurumlar gibi çok sayıda yerel ve uluslararası faktörün yanı sıra, bireysel düzeydeki siyasi aktörlerin daha önce göz ardı edilen rolünün de 1990'lardan bu yana Türkiye'nin dış yardım politikası öncelikleri ve yöntemleri üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğunu savunmaktadır. Çalışma, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA), Dışişleri Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, Maarif Vakfı ve diğer sivil toplum kuruluşlarının üst düzey temsilcileriyle yapılmış mülakatları ve veri kaynakları bir araya getirmektedir. Aynı yaklaşımı temel alan bu çalışma, 1992-2022 yılları arasında Türk dış yardım politikasının dört aşamalı bir dönemselleştirme de önermektedir. Türkiye örneğinden elde ettiği bulgularla, benzerlikleri ve farklılıkları değerlendirmek ve Türkiye'yi mevcut tipolojiler ve sınıflandırmalar içinde konumlandırmak için yükselen donörlerin karşılaştırmalı bir analizini de sunmaktadır.