Emval-i Eytam Müdüriyeti'nin kuruluşu, gelişimi ve işlevi

Yetim mallarının korunması, Osmanlı İmparatorluğu'nun eski dönemlerinden beri yetkililerin üzerinde durduğu bir konu olmuştur. Avrupa'da gelişmekte olan modern devlet anlayışı, on dokuzuncu yüzyıl reformlarıyla birlikte Osmanlı İmparatorluğu'nda da yerleşmeye başlamıştır. Yapılan reformlarla birlikte devlet, daha önce müdahale etme gereği görmediği pek çok alana doğrudan müdahale ederek gücünü pekiştirme eğiliminde olmuştur. Bu doğrultuda Osmanlı hükümeti yüzyılın ortalarına doğru yetim mallarının idaresiyle ilgili eski uygulamalara da müdahale etmiş ve yetim mallarının idaresini kendi kontrolü altına almıştır. Tıpkı Evkaf Nezaretinin kuruluşunda olduğu gibi kontrol edilemeyen muazzam miktardaki paranın devlet kontrolüne alınarak denetlenmesi ve işletilmesi düşüncesiyle Emval-i Eytam Nezareti kurulmuş, bu Nezaret kısa bir süre sonra müdüriyete tahvil edilmiştir. Başlangıçta yalnızca İstanbul özelinde olan düzenleme zamanla bütün vilayetlere yayılmıştır. Süreç içerisinde yetim mallarının durumuyla ilgili pek çok yasal düzenleme yapılmış; merkez ve taşrada eytam müdürlükleri kurulmaya başlanmıştır. Bu çalışma yetim mallarının muhafazası ve idaresi işini üzerine alan eytam idaresinin kuruluş, gelişim ve işlevini incelemek niyetiyle kaleme alınmıştır.