Endüstri mirası kapsamındaki kalıntı mekânların değerlendirilmesi, Adapazarı donatım park örneği

Çalışma kapsamında, tasarlanan bir sistemin (mimari yapı, canlı organizma, işletme organizasyonu, vb.) etkin işleyiş alanı ile endüstri mirasını değerlendirmenin kendisi arasında benzeşim kurmak, çalışmaya konu edilen yaklaşımın özgünlüğünü oluşturmuştur. Tezin özgün noktasını tanımlayan "Program-Kabuk" ilişkisi özelinde elde edilen temel benzeşimin kapsamını genişleterek konuyu anlatmanın, örneklem alanı tanımlayan endüstri miras yapılarını yeniden kullanma yaklaşımını anlamlı biçimde değerlendirmeye yol açacağı düşünülmüştür. Bu bağlamda eski Türk Zirai Donatım Kurumu (TZDK) fabrika yerleşkesinin, endüstri miras özellikleri tanımlanmış ve yapılardaki müdahale düzeyleri ile yapıların korunmuşluk durumları tespit edilmiştir. Bölgenin eski ve güncel yapısını belgeleyen fotoğraf arşivleri, hava fotoğrafları, ilgili belediyelerden elde edilen imar planı paftaları ve bu alanda yapılmış mevcut çalışmalar üzerinden analizler ve değerlendirmeler yapılmıştır. Örneklem alanı yeniden işlevlendirme kapsamında, endüstriyel mirasa toplum yaşamında bir işlev vermeyi gerekli kılan ve bu mirasın korunmasını kapsamlı planlama programlarına dâhil etmeyi amaçlayan güncel yaklaşımların etkileri ortaya konmuştur. Çalışma alanı olan TZDK fabrika yerleşkesinin, fabrikanın özelleşmesiyle kent çeperine taşınmasının ardından terk edilme sürecini ve sonrasında depremin yıkıcı gücünü deneyimleyen endüstri miras örneği olduğu gözlemlenmiştir. Bu alanın deprem bölgesinde yer alması sebebiyle, gelecek olası depremler sırasında kullanıma hazır geniş bir toplanma alanı olarak ve kent merkezinde yer alması sebebiyle de kentsel boşluk mekânlarına yönelik gereksinimi karşılayacak kent içi kamusal park olarak tasarlanması yönünde karar verilmiştir. Bu kararla birlikte, artakalan endüstriyel kalıntı yapılarına yönelik, bunları yalnızca işlevsel, finansal ve teknik amaçlar için uyarlanabilecek bir kabuk olarak ele alma eğilimi oluşmuştur. Sözü edilen mekânların simgesel temsil değerlerini korumaya ve miras yönlerine gereken önemin verilmediği kanısına ulaşılmıştır. Örneklem alan kapsamındaki mevcut müdahaleler ve değerlendirmeler hakkında farklı olası düşünme yolları önermek için bir dizi yöntem düşünülmüş ve bu yaklaşımlar tablo haline getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Endüstri Arkeolojisi, Endüstri Mirası, Yeniden İşlevlendirme, Donatım Park