Enflasyon hedeflemesi çerçevesinde fiyat endeksleri çözümlemesi

Enflasyon, Türkiye ekonomisinde son otuz yıldır önemini koruyan ve çözülmesi gereken bir sorundur. 1968 yılından beri fiyatların altmış sekiz kat arttığı ülkemizde enflasyonun düşürülmesi için birçok önlem alınmış, çeşitli nominal çapalar kullanılmıştır. 2000 ve 2001 yıllarında yaşanan finansal krizlerin ardından dalgalı kur rejimi benimsenmiş, Merkez Bankası Kanunu'nda yapılan değişiklikle Merkez Bankası'nın temel amacı fiyat istikrarı olarak belirlenmiş ve 2006 yılında enflasyon hedeflemesine geçilmiştir. Bu rejimde Merkez Bankası fiyat istikrarını sağlamak için enflasyon oranını hedeflemektedir. Para politikası uygulayıcılarının açıkladıkları enflasyon oranına ulaşabilmeleri için enflasyona neden olan dinamikleri yakından takip etmeleri gerekmektedir. Ekonomide talep düzeyinin artması, döviz kurlarının yükselmesi, cari açıklar, bütçe açıkları, maliyet artışları, beklentiler vb. birçok nedene bağlı olarak ortaya çıkan enflasyonu ölçmede gösterge olarak kullanılan fiyat endekslerinin politika uygulayıcıları ve karar birimleri tarafından anlaşılması ve yorumlanabilmesi bu noktada hayati önem taşımaktadır. Enflasyon oranı birçok ülkede olduğu gibi Türkiye'de de Tüketici Fiyat Endeksi ve Toptan Eşya Fiyat Endeksi aracılığıyla hesaplanmaktadır. Bu iki endeksin kapsam bakımından birbirlerinden farklı olmalarına rağmen alt kalemlerinin birbiriyle yakından ilişkili olduğu bilinmektedir. Politika uygulayıcılarının enflasyon oranını açıklarken Toptan Eşya Fiyat Endeksi'ne öncelik vermelerinin nedeni ise toptan eşya fiyatlarının orta vadede tüketici fiyatlarını etkileyeceği düşüncesidir. Bu tarz bir yaklaşımın kabul edilmesi halinde enflasyon öngörüsünde bulunan politika uygulayıcılarının Toptan Eşya Fiyat Endeksi'ndeki değişimler ışığında Tüketici Fiyat Endeksi'ni tahmin etmelerinin kolaylaşacağı kuşkusuzdur. Türkiye için yapılan çalışmalar göstermiştir ki Toptan Eşya Fiyat Endeksi ve Tüketici Fiyat Endeksi eşbütünleşik serilerdir ve Toptan Eşya Fiyat Endeksi'ndeki değişimler orta vadede Tüketici Fiyat Endeksi'ni aynı yönde etkilemektedir. Tüketici Fiyat Endeksi'ndeki değişmelerin arkasında toptan eşya fiyatlarındaki değişiklikler yatmaktadır. Bu ilişki tarım fiyatları ile gıda fiyatları arasında belirgin şekilde görülmektedir. O halde toptan eşya fiyatları, özellikle tarım fiyatları yakından takip edilerek tüketici fiyatlarının ve gıda fiyatlarının üç, dört ay sonra alacağı değerlerin ön görülmesi mümkündür. Merkez Bankası bu ilişkiden yola çıkarak tüketici fiyatlarında bir artış olacağını öngördüğü zaman öncelikli olarak talebi baskı altında tutmak için kısa vadeli faiz oranlarını artırmaktadır. Fiyatların enerji fiyatları, uluslar arası piyasalardaki gelişmeler gibi dışsal nedenlerle artış gösterdiği dönemlerde ise bunu gerekçesiyle birlikte kamu oyuna açıklama yoluna gitmektedir.