Enginarın (cynara scolymus l.) in vitro sterilizasyon ve mikro çoğaltımında nanopartiküllerin kullanım olanakları

Enginarın (Cynara scolymus L.) çoğaltılmasında mikroçoğaltım, geleneksel yöntemlere kıyasla değerli bir alternatif sunmaktadır. Ancak, sürekli karşılaşılan mikrobiyal kontaminasyon sorunu, genellikle fitotoksik olabilecek sterilizasyon ajanlarının kullanımını gerektirmekte ve bu durum önemli bir zorluk oluşturmaktadır. Bu yüksek lisans tezinde, Bayrampaşa enginarı eksplantlarının in vitro sterilizasyon ve mikroçoğaltım protokolünün optimize edilmesi amaçlanmış; bu kapsamda gümüş nanopartiküllerin (AgNP) ve çinko nanopartiküllerin (ZnNP) hem antimikrobiyal hem de büyümeyi teşvik edici ajanlar olarak etkinliği araştırılmıştır. Ön denemeler, geleneksel sterilizasyon yöntemleri ile yüksek oranda kontaminasyon görüldüğünü ortaya koymuş ve bu durum, protokolün birkaç ardışık adımda iyileştirilmesini gerekli kılmıştır. Güney Agripark Tarımsal Araştırmalar laboratuvarında çalışma gerçekleştirilmiş olup, farklı konsantrasyonlarda (1, 2 ve 3 mg/L) gümüş nanopartiküller (AgNPs) veya çinko nanopartiküller (ZnNPs) içeren, modifiye edilmiş Murashige ve Skoog (MS) temel besin ortamında kültüre alınan enginar sürgün eksplantlarının büyüme ve gelişimi değerlendirilmiştir. Nanopartiküller içermeyen bir kontrol grubu da çalışmaya dahil edilmiştir. Sekiz haftalık inkübasyon süresinin ardından yapılan nicel değerlendirme, farklı uygulamalar arasında eksplant büyüme uzunluğu bakımından anlamlı varyasyonlar olduğunu ortaya koymuştur. Gümüş nanopartiküller (AgNP) içeren 2 mg/L konsantrasyonlu ortam, en fazla gelişim gösteren ortam olmuş ve bu ortamda bir eksplant 6 cm uzunluğa ulaşmıştır. Diğer uygulamalar ise farklı büyüme tepkileri ortaya koymuştur. 2 mg/L ZnNPs ilave edilmiş ortamda hiçbir büyüme gözlemlenmemiştir. Buna karşılık, kontrol ortamı orta düzeyde sürgün uzamasını (2,8 cm) desteklemiş, 3 mg/L AgNPs içeren ortam ise eksplant başına en yüksek yaprak sayısını teşvik etmiştir. İlk gözlemler, 3 mg/L ZnNP ve 1 mg/L AgNP uygulamalarının da olumlu etkiler gösterdiğine işaret etmektedir. Elde edilen bulgular, kültür ortamına gümüş ve çinko nanopartiküllerinin ilave edilmesinin Bayrampaşa enginarı eksplantlarının in vitro büyüme ve gelişimini olumlu yönde etkileyebileceğini ortaya koymakta; özellikle 3 mg/L AgNP uygulamasının mikroçoğaltım protokollerinde faydalı bir katkı olabileceğini göstermektedir.