Erdebil ili ağızları

Erdebil İli Ağızları' Erdebil iline bağlı Halhal Türk ağızlarını konu edinmektedir. Tezin çalışma alanı sadece Halhal ağızlarıyla sınırlı olup Erdebil eyaletinin öteki ağızları, çalışma alanının dışında bırakılmıştır. Halhal, Hazar Denizi'nin güney batısında, İran'ın ise kuzey batısında yer almaktadır. Halhal ağızlarının ses ve şekil yapısını incelemeyi amaçlayan bu çalışmada, Halhal ağızlarının ses ve şekil bilgisi, Eski Oğuz Türkçesiyle karşılaştırılarak incelenmiştir. Halhal ağızları, kendi içinde üç ayrı ağız bölgesine ayrılmaktadır. Halhal ağızlarının sınıflandırılmasında aldığımız temel ölçüt, şimdiki zaman ekidir. Bu bağlamda üç farklı ağız bölgesi tespit edilmiştir: ?éyr Ağzı, ?ér Ağzı, ?Ir, -Ur Ağzı. Bu ağızlardan ?éyr Ağzı, ses ve şekil bakımından arkaik özellikler taşımanın yanı sıra bir kısım kelimelerde birincil uzun ünlüleri korumaktadır. Bu ağzın en önemli özelliği, ölçünlü Türkiye Türkçesiyle de bir takım ses ve şekil benzerliklerine sahip olmasıdır. ?ér Ağzı, şekil ve ses özellikleri itibariyle ?éyr ağzıyla ?ér ağzı arasındaki geçiş aşamayı oluşturmaktadır. Bu anlamda ölçünlü Azerbaycan Türkçesinde kullanılan ?Ir, -Ur şimdiki zamanın ekinin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. ?Ir, -Ur Ağzı ise ses ve şekil bilgisi bakımından ölçünlü Azerbaycan Türkçesinin tipik bir ağzı niteliğindedir. Genel olarak değerlendirdiğimizde Halhal ağızları; ses, şekil ve anlam bilgisi itibarıyla Orta Oğuz Türkçesinin genel özelliklerini yansıtmaktadır. Ancak, bir takım ses ve şekil özellikleri bakımından da Halhal ağızlarının kendine özgü özellikleri bulunmaktadır. Halhal ağızlarının genel özelliklerini şöyle sıralamak mümkündür: teklik ve çokluk 2. şahıslarda kullanılan şart ekinin her zaman için yuvarlak ünlülü olup ?su, -sü şeklinde olması; isim fiilinin olumsuzunda kullanılan edatın döyr şeklinde olması; siz şahıs zamiri için siz şeklinin yanı sıra süz şeklinin de bulunması, bu işaret zamiriyle vur- fiili için düz ünlülü bı ve vır- şekillerinin de kullanılması.Anahtar Sözcükler1. Orta Oğuzca2. İran Türk Ağızları3. Azerbaycan Türk Ağızları4. Erdebil-Halhal İli Ağızları5. Halhal Türk Ağızları