Erdem ve duygu: David Hume ve Francis Hutcheson

David Hume ve Francis Hutcheson, ahlakın doğasını anlamaya yönelik özgün yaklaşımlarıyla 18. Yüzyıl Aydınlanma dönemi ahlak felsefesine önemli katkılarda bulunmuş iki önemli düşünürdür. Her iki düşünürün ahlak kuramının en belirgin özelliği, rasyonalist ahlak felsefesi geleneğine karşı çıkarak, ahlaki yargılarının kaynağının akıldan ziyade duygularla ilişkili olduğunu iddia etmeleridir. Hutcheson'un ahlak kuramının merkezinde, doğuştan gelen bir yeti olarak açıkladığı "ahlaki duyu" kavramı yer almaktadır. Ona göre, iyilik ve kötülük, rasyonel çıkarımlar yerine, insanın doğal duygusal eğilimleriyle anlaşılır. İnsanlar, başkalarının mutluluğunu artıran eylemleri doğal bir şekilde onaylama eğilimindedir. Erdemli davranış, "en fazla mutluluğu sağlamaya" hizmet eden faydalı davranıştır. Bu yaklaşım, Hutcheson'un kuramının faydacılığın erken bir savunucusu olarak değerlendirilmesine yol açmıştır. Hume ise Hutcheson'un fikirlerini daha da geliştirerek, ahlakın temelinin akla değil de duygulara dayandığını iddia eder. Ona göre, ahlaki eylemin ortaya çıkışında aklın belirleyici değil, sadece araçsal bir rolü vardır; bu yüzden de akıl, tutkuların veya duyguların kölesidir. Ahlaki ayrımların belirleyicisinin akıl değil, duygular olduğunu savunan Hume, erdem ve erdemsizliğin kaynağını, eyleyenin gözlemlenebilir sabit karakter özelliklerine dayandırır. Bu tezde David Hume'un İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme ve Francis Hutcheson'un Güzellik ve Erdem İdelerimizin Kökeni Üzerine Bir Soruşturma adlı eserleri incelenerek, her iki düşünürün epistemolojileri ve psikolojileri temelinde sundukları ahlak kuramları karşılaştırılacaktır. Bu karşılaştırma, onların duygu ve erdem anlayışlarının ahlak kuramlarında oynadığı merkezi rolle ışık tutacaktır.