Ergenlerde yasaklayıcı/teşvik edici yaklaşımların, suçluluk/utanç duygularının ve bağlanmanın ahlaki uzaklaşmaya etkisi

Bu araştırmada 12-14 yaşında olan ön ergenlik dönemindeki ergenlerde, yasaklayıcı/teşvik edici yaklaşımların, suçluluk/utanç duygularının ve anne babaya bağlanmanın ahlaki uzaklaşmaya etkisi incelenmiştir. Ayrıca, ergenlere, anne ve babalarının tutumları sorulmuş bu çerçevede ebeveynlerin de yasaklayıcı/teşvik edici tutumları araştırma analizlerine dâhil edilmiştir. Araştırmanın örneklemi, devlete bağlı iki orta okulda öğrenim gören 12-14 yaş aralığındaki 202 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmada ergenin anne babaya bağlanmasının tespiti için Ebeveyn ve Akranlara Bağlanma Envanteri, yasaklayıcı/teşvik edici sistemlerin etkilerinin değerlendirilebilmesi için iki sistemi de temsil eden manipülasyon hikayeleri, ahlaki uzaklaşmalarının değerlendirilebilmesi için Ahlaki Uzaklaşma Ölçeği kullanılmış olup suçluluk ve utanç duygularının değerlendirilebilmesi içinse manipülasyon hikayesinden hemen sonra 7'li Likert tipinde suçluluk ve utanç duygularını hangi ölçüde hissettiği sorulmuştur. Manipülasyon hikâyesine bağlı olarak sorulan ergenin kendi anne babasının tutumları ise içerik analizi ile yasaklayıcı ve teşvik edici tutumlar olarak puanlanmıştır. Bu araştırmada iki çalışma yapılmıştır. Ebeveyne Bağlanma Ölçeği, birinci çalışmada Ahlaki Uzaklaşma Ölçeği'nden önce verilmiş, ikinci çalışmada ise Ahlaki Uzaklaşma Ölçeği'nden sonra verilmiştir. Böylece bağlanmanın hem düzenleyici etkisine bakılmıştır, hem de ergene anne babası ile duygusal ilişkisinin hatırlatılıp hatırlatılmamasının ahlaki uzaklaşma üzerindeki etkisi incelenmiştir. Birinci çalışmada ebeveyne bağlanmanın ahlaki uzaklaşmaya düzenleyici etkisi görülürken, yasaklayıcı/teşvik edici yaklaşımların etkisi görülmemiştir. İkinci çalışmada ise yasaklayıcı/teşvik edici yaklaşımların ahlaki uzaklaşmaya etkisi bulunmuştur. Ayrıca bağlanma ile ahlaki uzaklaşma arasında negatif yönlü bir ilişki saptanmıştır. Suçluluk ve utanç duyguları ile ahlaki uzaklaşma arasında da negatif yönlü ilişkiler gözlenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular ilgili alanyazın çerçevesinde tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ahlaki Uzaklaşma, Bağlanma, Ebeveyn Tutumları, Suçluluk/Utanç, Yasaklayıcı/Teşvik Edici Yaklaşımlar.