Erişilebilirliğe yönelik engelsiz yaşam merkezi tasarım yaklaşımları: Etimesgut Belediyesi Engelsiz Yaşam Merkezi örneği

Dünyada, doğuştan veya kaza gibi nedenlerin sonucu, günlük ihtiyaçlarını karşılamakta zorluk yaşayan, sosyal hayata ve toplum yaşamına katılamayan engelli bireyler bulunmaktadır. Sahip oldukları fiziksel eksikliklerle hayatlarını devam ettiren bu bireyler, günlük ihtiyaçları doğrultusunda mekânları kullanmaktadır. Sosyal bir varlık olarak engelli bireylerde ihtiyaçları gereği sokaklar, parklar, alışveriş merkezleri, sinemalar gibi ortak kullanıma yönelik mekânlarda zaman geçirerek, toplumsal katılımın içinde yer almak gereği ve ihtiyacı duymaktadır. Fakat, kamusal mekânlar, tüm bireylerin ortak kullanımı açısından fiziksel ihtiyaca yönelik özellikleri düşünülmeden tasarlanmaktadırlar. Bu nedenle, bireyler sayısız engelle karşılaşmakta ve bu durum engelli kişilerin sosyal, psikolojik, fiziksel sorunlar yaşamalarına neden olmaktadır. Mekân ile etkileşimde yaşanılan bu durum kişilerin yaşam kalitelerini düşürmekte ve topluma katılımlarını engellemektedir. Engelli bireylerin, psikolojik ve fiziksel olarak yaşadıkları fiziksel çevre ilişkili sorunların çözümüne yönelik gerçekleştirilen tasarım yaklaşımlarından biri de; "engelsiz mekânlar" oluşturmaktır. Evrensel bir sorun olarak kabul edilen fiziksel engellilik ile ilişkili bağımsız hareket problemleri için "herkes için tasarım", "engelsiz tasarım" ve "erişilebilirlik" yaklaşımları ortaya çıkmıştır. Bu yaklaşımlar doğrultusunda geliştirilen tasarımlar, fiziksel engelli bireylerin yapabilirlikleri ne olursa olsun, mekânsal erişim ve bağımsız hareketinin sağlanmasına yönelik gelişim göstermiştir. Çoklu fonksiyona yönelik ihtiyaçların artması, işlev çeşitliliği beklentisi ile ulaşımın kısa sürede gerçekleştirilmesi isteği ile farklı mekânları bir arada toplayan merkezler oluşmuştur. Bu merkezlerde toplu ya da bireysel aktiviteler gerçekleştirilebilmektedir. Bu paralelde kurgulanan mekânsal yansımalardan biri de; engelsiz yaşam merkezleridir. Bu tip merkezler engelli bireylerin topluma katılımlarının sağlanması ve ihtiyaçlarının giderilmesinin yanı sıra, topluma açık kullanım alanlarını da içeriğinde barındırarak, farklı yapabilirliğe sahip kullanıcıları bir araya getirmektedir. Bu araştırmada, engelsiz yaşam merkezleri tasarım yaklaşımları açısından; erişilebilirlik ve bağımsız hareketi sağlayan standartlar, mevzuatlar, ilkeler çerçevesinde ele alınmıştır. Tasarım değerleri örnek merkezler üzerinden; mekânsal organizasyon, dolaşım alanları, donatı ve yönelim elemanları açısından incelenmiştir. Bu doğrultusunda elde edilen veriler, çalışma kapsamında örneklem olarak "Etimesgut Belediyesi Engelsiz Yaşam Merkezi" özelinde değerlendirilmiştir.