Eritromisinin sub-minimum inhibitör konsantrasyonlarının Bordetella pertussis tohama – I üzerindeki in vitro etkileri

Boğmaca, Bordetella pertussis bakterisinin neden olduğu, yüksek oranda bulaşıcı, özellikle bebeklerde ölüme neden olan akut bir solunum yolu hastalığıdır. Her ne kadar çocukluk çağı hastalığı olarak bilinse de ergen ve yetişkinlerde de sıklıkla görülmektedir. Dünya genelinde boğmacaya karşı yapılan aşılama kampanyaları dâhilinde yaygın aşılamaya rağmen halen vaka sayılarının yüksek olduğu görülmektedir. Özellikle zaman içinde bakterinin virülans faktörlerine ait genlerinde meydana gelen değişimlerin aşıların etkinliklerinin azalmasına ve vaka sayılarının artmasına önemli derecede katkı sağladığı düşünülmektedir. Makrolid grubu antibiyotikler boğmaca hastalığı tedavisinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Antibiyotiklerin sürekli kullanımında bakterilerin antibiyotiklere karşı direnç geliştirdiği, hatta düşük dozlarda kullanımlarında söz konusu bakterinin virülans genlerinin ekspresyon seviyelerinde değişikliklere sebep olabildiği bilinmektedir. Ancak B. pertussis için antibiyotiklerin sub-minimum inhibisyon konsatrasyonlarının (sub MİK) bakterinin virülans özelliklerine ve gen ekspresyon seviyelerine etkisi ile ilgili detaylı çalışma bulunmamaktadır. Yapılan bu çalışmada eritromisin antibiyotiğinin minimum inhibisyon konsantrasyonu (MİK) belirlenerek antibiyotiğin sub-MİK konsantrasyonlarının B. pertussis bakterisinin büyüme kapasitesi, biyofilm oluşturma kapasitesi, pertussis toksin (ptxS1) ve pertaktin (prn) genlerinin ekspresyon seviyesine olan etkileri incelenmiştir. Çalışma sonunda eritromisinin 1/2, 1/4 ve 1/8 MİK dozlarının bakteri hücresinin büyümesini yüksek oranda engellediği görülmüştür. Antibiyotiğin 1/16, 1/32 ve 1/64 sub-MİK konsantrasyonlarında ise B. pertussis'in büyüme kapasitesi kontrole göre anlamlı derecede azalmıştır. Eritromisinin 1/2, 1/4 ve 1/8 MİK dozlarında çok az büyüme olduğu için biyofilm ve ekspresyon analizlerine 1/16, 1/32 ve 1/64 MİK konsantrasyonlarında devam edilmiştir. Eritromisinin sub-MİK konsantrasyonlarında biyofilm oluşturabilme kapasitesinin antibiyotik miktarına paralel olarak anlamlı derecede azaldığı görülmüştür. Benzer şekilde ptxS1 ve prn genlerinin ekspresyon seviyeleri kontrole göre istatistiksel olarak anlamlı derecede azalmıştır. İlginç bir şekilde ptxS1 ve prn genlerinin ekspresyon seviyelerinde 1/32 sub-MİK konsantrasyonunun ekspresyon seviyesinin diğer sub-MİK konsantrasyonlarından daha yüksek olduğu görülmüştür. Ancak aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark yoktur. Bu tez çalışması antibiyotiklerin sub-MİK'lerinin B. pertussis hücrelerine olan etkilerinin araştırılması açısından eritromisin özelinde gerçekleştirilen ilk çalışmadır ve elde edilen bu sonuçlar bilimsel açıdan oldukça önemlidir. Ayrıca boğmaca tedavisinde yaygın olarak kullanılan eritromisin antibiyotiğinin sub-MİK dozlarının B. pertussis'e olan etkilerinin belirlenmesi açısından bir başlangıç olan bu çalışma antibiyotiğin klinikte kullanımının ilgili bakteriye olan etkilerinin daha detaylı incelenmesi açısından ileride yapılacak çalışmalara yol gösterecektir.