Erkeklerde cinsiyetçilik ve meşrulaştırmaya dair söylemsel bir inceleme

Bu araştırmanın amacı, İstanbul'da yaşayan heteroseksüel erkeklerle yarı-yapılandırılmış bireysel görüşmeler gerçekleştirmek suretiyle; erkeklerin cinsiyetçiliği meşrulaştırmaya yönelik açıklamalarının hangi söylemsel kaynaklara (açıklayıcı repertuarlara) dayandığını tespit etmektir. Bu bağlamda çalışmada, ataerkil toplum sistemine sahip toplumumuzda erkeklerin cinsiyetçi açıklamalarına dair söylemleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Araştırmanın katılımcıları; İstanbul ilinde yaşayan, 25 ile 51 yaş aralığındaki 15 heteroseksüel erkekten oluşmaktadır. Görüşlerine başvurulan tüm katılımcılarla bireysel olarak 15 farklı görüşme yapılmıştır. Görüşmeler esnasında katılımcılar tarafından belirtilen hususlar ses kayıt cihazıyla kaydedilmiş ve sonrasında da yazılı metne dönüştürülmüştür. Ardından görüşme kayıtları söylem analizi gerçekleştirilerek incelenmiştir. Görüşme metinlerinin analizi sonucunda; "kadının anne oluşuna vurgu", "kadının doğasına vurgu", "davranışlara vurgu", "kadınlara atfedilen görevlere vurgu" ve "geleneğe-kültüre vurgu" şeklinde beş farklı repertuara ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda ulaşılan bulgular incelendiğinde, erkeklerin kadınlara yönelik cinsiyetçi açıklamalarını meşrulaştırmaya dönük çok sayıda açıklama geliştirdiği saptanmış ve bu açıklamaları da hayatın farklı yönlerini baz alarak temellendirmeye çalıştıkları görülmüştür. "Kadının anne oluşuna vurgu" repertuarı, erkeklerin cinsiyetçi açıklamalarına kaynaklık eden baskın repertuardır ve bu repertuarda cinsiyetçilik "annelik" kavramı üzerinden yeniden inşa edilmektedir. "kadının doğasına vurgu" repertuarında cinsiyetçiliğin erkekler tarafından fiziksel ve psikolojik güç olguları etrafında yeniden inşa edildiği ve bu repertuar üzerinden "kadına şiddet" ile "iş ayrımcılığı"nın meşrulaştırılmaya çalışıldığı görülmüştür. "Davranışlara vurgu" repertuarında erkeklerin; "kadının giyim tarzı", "kadının cinsel isteğini hissettirme durumu", "kadının cinsellik görevi" ve "kadın davranışının şiddeti doğurması" gibi davranışlar üzerinden cinsiyetçiliği inşa ettikleri görülmüştür. "kadınlara atfedilen görevlere vurgu" repertuarında erkeklerin toplumsal cinsiyetçilik üzerinden kadınlara bir kısım yükümlülükler atfettikleri saptanmıştır. "geleneğe-kültüre vurgu" repertuarında erkeklerin cinsiyetçi açıklamalarını "yetiştirilme tarzı" ve "yetişilen coğrafya" kavramları üzerinden meşrulaştırmaya çalıştıkları görülmektedir. Sonuç olarak, araştırma kapsamında görüşlerine başvurulan katılımcıların kadınlar hakkında konuşurken düşmanca veya korumacı nitelikteki cinsiyetçi söylem ve davranışları açık veya örtük biçimlerde meşrulaştırdıkları ve yeniden ürettikleri görülmüştür. Özellikle ataerkil sistem kaynaklı kültürel kodların katılımcılar tarafından özümsendiği ve cinsiyetçiliğin katılımcılar tarafından doğal ve sıradan bir şekilde meşrulaştırılabildiği saptanmıştır.