Erken dönem Türk romanında arabalar

Bu tezde erken dönem Türk romanlarında atlı arabaların kullanımında hangi kuralların ve kültürel normların geçerli olduğu ve bu kurallarla kültürel normların nasıl değiştiği incelenmektedir. Bu yolla, modern okurun atlı arabaların romanlardaki kullanımına dair bilgi eksikliğinden ötürü gözden kaçırdığı detayların daha anlaşılır hale getirilmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda 1851-1926 yılları arasında yayınlanmış romanlardan örneklere başvurulmuştur. Tezin genelinde yapısalcı bir yaklaşım benimsenmekte ve arabalara yüklenen anlam ve işlevleri belirleyen, yazarların ortak olarak paylaştığı bir kültürel sistemin bulunduğu varsayılmaktadır. Erken dönem Türk romanlarında arabalar ve araba sahipliğinin genellikle zenginlik ve toplumsal statü göstergesi olarak okunduğu görülmektedir. Arabaların söz konusu gösterge niteliğini kazanmalarındaki etkenlerden biri Veblenci gösterişçi tüketim ve gösterişçi aylaklık bağlamındaki işlevleridir. Arabalar aynı zamanda toplumdaki sınıflar arasındaki ayrımın da bir sembolü olarak kullanılmakta ve bazı romanlarda birer baskı aracına dönüşmektedir. Arabalar dönemin romanlarındaki aşk öykülerinin anlatılmasında da merkezî bir rol üstlenmektedir ve genellikle bir grup aynı anlatısal unsurla kullanılmaktadır. Bu unsurların oluşturduğu "araba sevdası" motifi özellikle 19. yüzyılda yayınlanmış romanlarda yaygın olarak görülmekte ancak sevgililerin aynı arabada buluştuğu romanlarla beraber arabaların aşk öykülerindeki işlevi de değişmektedir. Seyir yerleri ve mesire yerleriyle ilgili yoğun eleştiriler ve erkek karakterlerin tacizde bulunması gibi nedenlerle arabaların mekânlaştığı da görülmektedir. Fiziksel özellikleri ve dönemin kültürel normları dolayısıyla arabalar özellikle kadın karakterler için bir "zırh" halini almaktadır. Cinsiyetler arasındaki ayrımın araba mekânlarına yansıması da bu kültürel normların bir parçasıdır. 1900'lerden itibaren aşama aşama bu normlar değişmiş ve Müslüman kadın ve erkeklerin aynı arabayı paylaşması normal karşılanmaya başlamıştır. Anahtar sözcükler: Araba Sevdası, Atlı Araba, Erken Dönem Türk Romanı, Mekânlaşma