Erken Tunç Çağı'nda Anadolu kamusal yapıları

Bu çalışmada Anadolu'da Erken Tunç Çağı'na tarihlenen 18 merkezde kamusal yapılar incelenmiştir. Tezin temel amacı, öncelikle, Erken Tunç Çağı'nda Anadolu kamusal yapılarının ortaya çıkışı, yükselişi ve bu yükselişi meydana getiren ana dinamikleri saptamak; Anadolu'da bölgesel, zamansal, nitelik ve nicelik açısından benzerlikleri ya da farklılıklarını belirlemeye çalışmak olarak belirtilebilir. Erken Tunç Çağı'nın erken evrelerinde birkaç merkezde kamusal yapı görülürken Erken Tunç Çağı'nın ikinci yarısından itibaren bu yapıların olduğu yerleşim sayısının arttığı, neredeyse Anadolu'nun hemen her bölgesinde bir ya da birkaç örnekle temsil edildikleri anlaşılmıştır. Bilindiği gibi Erken Tunç Çağı'nın ikinci yarısı pek çok değişim, devinim ve dönüşünüm yaşandığı oldukça dinamik bir dönemdir. Bu dönemde başta maden kaynakları olmak üzere hammaddeye duyulan ihtiyacın giderek çoğalmasıyla toplumsal karmaşıklık artmış; güçlerini artırmak için bu hammadde kaynaklarına erişimi, birikimi ve dağıtımı kontrol eden yerel ve bölgesel yönetici elitler ortaya çıkmıştır. Bu yönetici elitler ile kamusal yapıların yükselişi ilişkili görülmektedir. Yönetici elitlerin statülerini pekiştirmek için uzak mesafeli etkileşimler içinde oldukları anlaşılmış; idari, ritüel, toplanma, şölen, tören gibi pratiklerini kamusal yapılardan yürüttükleri düşünülmüştür. Anadolu kamusal yapılarının özellikle Erken Tunç Çağı'nın ikinci yarısında aktif olan küresel etkileşimler döneminde hem kendi iç dinamikleri hem çevre kültür bölgelerden etkilenmiş melez bir yapı gösterdikleri; bazı merkezlerde mimarinin fikir olarak aktarıldığı ancak yerel özelliklerin de korunmuş olduğu anlaşılmıştır. Anahtar Sözcükler Erken Tunç Çağı, Anadolu, Kamusal Yapı, Anıtsal Yapı