Türkçede özne ve nesne ilgi tümceciklerinin işlemlenmesi: Olaya ilişkin beyin potansiyelleri

Bu çalışmanın ilk amacı, özne ilgi tümcecikleri (ÖİT) ile nesne ilgi tümcecikleri (NİT) yapılarından hangisinin daha kolay işlemlendiğini belirlemektir. İkinci amacı ise, ÖİT ile NİT arasında işlemleme zorluğu açısından bir farklılık oluşacağı varsayımıyla, bu zorluğun hangi sözcükte ya da ad öbeğinde gözlemleneceğini belirlemektir. Olaya İlişkin Beyin Potansiyelleri (OİP) deneyi ile katılımcılara toplam 240 tümce sunulmuştur, bunlardan 60'ı özne dilbilgisel işlevinde (Başbakanı alkışlayAn milletvekili bakanı alkışladı) yer alırken 60'ı da nesne dilbilgisel işlevinde (Başbakanı alkışlayAn milletvekilini bakan alkışladı) olmak üzere toplam 120 ÖİT'den oluşmak-tadır. 120 tümce ise NİT yapısından oluşmaktadır. Bunlardan 60'ı özne dilbilgisel işlevindeyken (Başbakanın alkışlaDIĞI milletvekili bakanı azarladı) diğer 60'ı da nesne dilbilgisel işlevinde (Başbakanın alkışlaDIĞI milletvekilini bakan alkışladı) yer almıştır. İstatistiksel analizde Dilbilgisel İşlev (özne-nesne) x Tümcecik Türü (ÖİT-NİT) x A(nterior)-P(osterior) dağılım (ön-arka) x LAT(erizasyon) (sağ ve sol yarıküre) faktörleri kullanılmıştır. Tüm katılımcılar sözcükleri teker teker okuduktan sonra katılımcılara kavrama sorusu sunulmuştur. Davranışsal bulgular, ÖİT yapısı özne dilbilgisel işlevinde sunulduğunda, NİT yapısı ise nesne dilbilgisel işlevinde sunulduğunda katılımcıların performanslarının daha yüksek olduğunu göstermiştir. OİP deneyinden elde edilen bulgulara göre ÖİT yapısı NİT yapısından daha kolay işlemlenmektedir. Ancak bu fark yalnızca özne işlevindeyken gözlemlenmektedir. NİT'deoluşan zorluk kendisini Left Anterior Negativity bileşeni ile göstermektedir. İkinci bulgu ise bilişsel zorlanma ilgi tümceciklerinin ad öbeğinde görülmektedir. Türkçede ilgi tümceciklerinin araştırılmasında OİP tekniği ilk kez kullanılmıştır. Anahtar Sözcükler: Dil İşlemleme, Olaya İlişkin Beyin Potansiyelleri, İlgi Tümcecikleri