Erzincan yöresi geleneksel el işlemeleri teknikleriyle yapılmış salta, çevre, uçkur işlemelerinin desen, renk, kompozisyon özellikleri ve işlem analizleri

ÖZETToplum hayatı manevi ve ruhsal dünyasını besleyen, taşıyan ve bunlarıcoğrafya düzleminde etkileşerek kendini sürekli kılan bir bilgi, değer, düşünüm,duygulanım ortamıdır. Her sanat eseri, insanın dünya ve toplumla kurduğubağların renkli ifadesidir.El sanatları bireylerin bilgi ve becerilerine dayanan özellikle doğalhammaddelerin kullanıldığı elle ve basit araçlarla yapılan ve toplumunkültürünü, gelenek ve göreneklerini taşıyan duygu ve düşüncelerini yansıtan,gelir getirici, üretime yönelik etkinliklerdir.Sarma tekniğinin ilk örnekleri 7. ve 10. yüzyılları arasıda yapılmış Bizansmparatorluğu'ndan kalan parçalar Victoriol and Albert Müzesi'ndesaklanmaktadır. Bu ürünler dini konuların işlendiği örneklerdir. Günümüzdesarma ve Hesap işi teknikleriyle yapılmış ürünler önemini korumaktadır.Erzincan yöresi geleneksel Türk işlemeleri çeyiz geleneği yoluylageçmişten günümüze ulaşmıştır. Günümüzde Anadolu'nun birçok yöresindekaybolmaya yüz tutmuş el sanatlarımızı belgelemek, yaşatmak ve gelecekkuşaklara aktarmak üzere sürdürülen çalışmalar doğrultusunda diğer alanlardaolduğu gibi geleneksel Türk işlemelerinde de ilerleme görülmektedir. Erzincanyöresi geleneksel Türk işlemeleri hakkında daha önce bilimsel bir araştırmaolmadığından bu konu ele alınmıştır.Erzincan ili ile sınırlandırılmış, halktan alınan el işlemeleri örneklerininrenk, desen, teknik, boyut, kompozisyon özellikleri incelenmiş bugünkü çağdaşeğitime hizmet vermek ve yeni uygulama alanlarında kullanılma imkânısağlamak böylece yok olmaya yüz tutan geleneksel sanatlarımızı yaşatmak vefarklı kullanım alanlarında değerlendirilmesi açısından önemli görülmüştür.Araştırmada Hesap şi tekniklerinden düz hesap iğnesi, verev hesapiğnesi, balık sırtı, civan kaşı, hasır ğne, ciğerdeldi, düz pesent, verev pesent,sarma iğnesi, altı doldurularak yapılan sarma iğnesi konuları ele alınmıştır.Sarma ve Hesap işi teknikleriyle yapılmış ürünler hakkında, ürünlerielinde bulunduran 9 bireyden bilgiler elde edilmiş ve bu bireylerden sağlanan 32adet ürün incelemeye alınmıştır.Araştırma sonucu elde edilen veriler değerlendirilmiş sonuçları aşağıdasunulmuştur.Sarma ve hesap işi tekniği ile yapılmış ürünleri elinde bulunduranbireylerin çoğunluğunun 45 yaş üzeri, fakülte mezunu, ev hanımı olduğuanlaşılmıştır.Ürünleri elinde bulunduran bireylerin çoğu işleri sandıkta sakladıklarınıifade etmişlerdir.Araştırma kapsamına giren bireylerin teknikleri uygulamayı bilmedikleri,ürünleri manevi değerlerinden dolayı sakladıklarını ifade ettikleri görülmüştür.Bireylerden elde edilen bilgiler doğrultusunda ürünlerin çoğunungeleneksel değer taşıdığı için yapıldığı öğrenilmiştir.Sarma ve hesap işi tekniğinin uçkur, pano, başörtü, evrak çantası, salta,mendil, ayakkabı, fotoğraflık, kumaş gibi ürünler arasında en fazla uygulanmaalanının peşkir olduğu saptanmıştır.Sarma ve Hesap işi teknikleri ile yapılmış ürünlerin mermerşahi, kadife,ipek, yöresel dokuma (Şayak), patiska arasında en çok yöresel dokumalarüzerine yapıldığı ortaya konulmuştur.şlemelerde kullanılan iplik çeşitleri arasında ipek, bakır tel, gümüş yassıtel, altın yassı tel arasında en fazla sim olduğu görülmüştür.Sarma ve Hesap işi ile yapılmış ürünlerin ebatları belirlemiş en büyük enesahip ürünün 90 cm, en büyük boyun 450 cm olduğu saptanmıştır.Araştırmaya konu olan ürünlerde figürlü bezeme, geometrik bezeme,nesneli bezeme, yazılı bezeme arasında en çok bitkisel bezeme kullanıldığıgözlenmiştir.Araştırmaya alınan ürünlerde kullanılan kompozisyon özelliklerindenbağlantılı sıralamalı, simetrik motif, diagonal, atlamalı sıralamalı, dörtlü simetriarasında en fazla düzgün sıralı kompozisyon tekniğinin uygulandığıbelirlenmiştir.Araştırmada ele alınan ürünlerde hesap işi, pesent ve sarma teknikleriarasında en çok kullanılan tekniğin sarma tekniği olduğu saptanmıştır.Yardımcı iğne tekniklerinden balıksırtı, tel kırma, jakobyen atması,gözeme, iğne ardı, ciğerdeldi, mürver, muşabak, pul-boncuk-tırtıl dikimiarasında en çok tohum işi kullanıldığı görülmüştür.Kenar temizleme teknikleri arasından antika, iğne oyası, kordon tutturma,saçak yapımı, tığ oyası arasında en çok sarma tekniğinin uygulandığısaptanmıştır.Hesap işi ve Sarma teknikleriyle yapılmış ürünlerde kullanılan renkleriçinde beyaz, bordo, pembe, yavruağzı, kahverengi, eflatun, siyah arasında ençok kullanılan rengin krem olduğu, işlemede en fazla kullanılan rengin ise altınsarısı olduğu belirlenmiştir.Ürünlerin çoğunda kenar temizlemenin yapılmadığı, yapılan ürünlerde isekrem, altın, bordo, camgöbeği, gümüş, kahverengi, siyah, sarı, yeşil, gülkurusu,mavi, pembe, turuncu arasından en fazla beyaz renginin kullanıldığıgörülmüştür.Araştırma yöresinde ele alınan ürünlerin çoğunluğunun dallarında; altınsarısı, kahverengi, çiçeklerinde; gülkurusu, camgöbeği, yapraklarında ise cevizyeşili kullanıldığı tespit edilmiştir.