Eş'ari metafiziği ve Berkeley idalizminin karşılaştırması

Bilginin elde edilmesi konusunda obje, süje ve bu ikisi arasındaki ilişkinintanımları epistemolojik bakış açılarını ortaya koyar. Cevherin maddi varlığıkabul edilmediği zaman farklı bir bakış açısına sahipsiniz demektir ve artıkdurduğunuz yer bir idealizmdir.Bu çalışmada Eş'ari atomculuğu ve Berkeley idealizmini ayrı ayrıinceleyip bunların bir karşılaştırmasını yapmaya çalıştık. Buna göre birincibölümünde Eş'ari metafiziği daha dar anlamıyla Eş'ari atomculuğunu ele aldık.Eş'ari metafiziğinde tabiat felsefesi atomculuğa dayanır. Âlemi oluşturancisimler cevher ve ârazlardan oluşmuşlardır. Eş'ari atomculuğu cevher-ârazdüalizmine ve bunlar arasındaki ilişkiye dayansa da cevherlerin varlığıârazların varlığına bağlanarak bu ikilik aşılmaya çalışılmıştır. Ârazlarcevherlerde sübjektif olarak mevcutturlar. Ârazların varlığı sürekli olmayıp heran yaratılmaktadır. Ârazlarla bunlardan ayrı olarak var olamayan cevherlersonradan olmadır, hepsi her an Allah tarafından yaratılıp yok edilmektedir.kinci bölümünde ise Berkeley'in maddenin var olmadığını nasıl ortayakoyduğunu ve bundan sonra idealizme yükselişini ele aldık. Berkeley'e göresadece zihin ve zihin içerikleri olan ideler vardır. Bu ise varlığı algılanmışolmaya bağlamaktadır. Varlığı sürekli varlıkta tutan şey, tek tek insanlarınalgılamaları ve bunların algılamadığı durumlarda da Tanrısal algıdır.Son bölümde ise Eş'ari atomculuğu ile Berkeley idealizminin anakavramları ve problematiklerinin karşılaştırılması yapılarak son tahlilde Eş'arimetafiziğinde cevherlerin varlığı ârazların varlığına bağlandığı için tıpkıBerkeley'in felsefesinde olduğu gibi bir idealizm ile yüz yüze gelinmiştir. HemEş'ariler hem de Berkeley, sistemlerinde varlığı niteliklere indirgeyerek Tanrıyısonsuz ve her şeyin yaratıcısı bir güç olarak kabul etmişlerdir.Anahtar Kelimeler: 1) Cevher 2) Âraz 3)Eş'rilik 4) Berkeley5) dealizm