Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait satır arası ilk Kur'an tercümesinde fiillerin istem analizi

Bu çalışmada Murat Küçük tarafından Türkiye Türkçesine aktarılan Eski Anadolu Türkçesi Dönemine Ait Satır Arası İlk Kur'an Tercümesinde fiillerin istem analizi yapılmıştır. Bazı sözcük türleri kendi içinde istem gücüne sahiptir ancak istem konusunda diğerlerinden üstün yönetme gücüne sahip olan sözcük türü fiillerdir. Fiiller hem durum tamlayıcılarını yönetme gücüne hem de diğer yönetme gücü olan isim, sıfat ve edatları da yönetme gücüne sahip sözcük türleridir. Çalışmamızda fiillerin istem potansiyellerini ele alarak istem çerçevelerini belirlemeye çalıştık. Türkçede tek anlamlı fiiller olduğu gibi çok anlamlı fiiller de vardır. Türkiye Türkçesinin ilk evresini oluşturan Eski Anadolu Türkçesindeki bazı fiiller günümüzde de kullanılmaktadır. Bu fiiller arasında tek anlamlı olan fiiller olduğu kadar çok anlamlı fiiller de vardır. Tek anlamlı fiiller bir istem çerçevesi oluştururken çok anlamlı fiiller birden çok istem çerçevesi oluşturabilir. Çok anlamlı eylemler farklı istem düzeylerinde farklı sayılara ve anlamsal rollere bürünebilir. Çalışmamızda incelememize konu olan tercüme eserdeki fiillerin mantıksal ve söz dizimsel istem düzeylerini tespit etmeye çalıştık. İncelememizde anlamsal istem düzeyine yer vermedik. "Eski Anadolu Türkçesi Dönemine Ait Satır Arası İlk Kur'an Tercümesi" adlı tercümedeki fiillerin anlamları aynı eserden alınmıştır. Tercümedeki fiillerin anlam değişkelerinin yetersiz kaldığı durumlarda Cem Dilçin'in hazırladığı "Tarama Sözlüğü" ve Suat Ünlü'nün hazırladığı "Doğu ve Batı Türkçesi Kur'an Tercümeler Sözlüğü" eserlerinden yararlanılarak fiillerin anlamları belirlenmiştir. Fiiller tahlil edilirken Nuh Doğan'ın "Türkiye Türkçesi Fiillerinde İsteme Göre Anlam Değişiklikleri" adlı doktora tezinde geliştirdiği yöntem kullanılmıştır. İncelen 354 fiil mantıksal istem düzeyinde bir istemli fiiller, iki istemli fiiller ve üç istemli fiiller olarak sınıflanmıştır. Kur'an tercümesindeki fiillerin mantıksal istem düzeyine uygun biçimde sıralama yaptığımızda en çok kullanılan fiillerin iki istemli fiiller olduğu, ikinci sırada bir istemli fiillerin olduğu ve üçüncü sırada üç istemli fiillerin olduğu görülmüştür. Söz dizimsel istem düzeyinde ise fiillerin 15 söz dizimsel istem yapısı sergilediği tespit edilmiştir. Söz dizimsel istem düzeyinde ortaya çıkan 15 söz dizimsel istem yapısının her birinin kullanım sıklığı değişiklik göstermektedir. Fiillerin sergilediği söz dizimsel istem yapıları kullanım sıklıklarına göre sıralanmıştır.