Eski Sana'a geleneksel mimarisi ve koruma sorunları

Yemen içinde dünyanın en eski şehirleri bulunmaktadır, bunlardan birisi ise Eski Sana'a'dır. Eski Sana'a, kadim tarihi, benzersiz mimarisi ve özgün kimliği ile dünya miras listesinde yer alan Arap Yarımadası'nın en eski şehirlerinden biridir. Ne yazık ki, 1962 devriminden sonra dünyaya açılışı ile birlikte nüfus artışı, yeni teknolojinin getirdiği kullanım gereksinimleri, insanların eski evlerini terk edip yeni konutlara geçmesi, doğal afetler, yerel yönetimin disiplinsizliği ve 2011'den sonra siyasi istikrarsızlık nedeniyle ciddi hasar görmüştür. Bu tezde Eski Sana'a'nın tarihi, şehrin oluşumu, şehrin kentsel dokusunu oluşturan mimari unsurlar, geleneksel malzeme ve yapım teknikleri, dikey yerleşim sebepleri, evlerin plan tipolojisi, cephe özellikleri ele alınmıştır. Ayrıca, 1962'den bu yana yapılan koruma çalışmaları ve bu süreçte mevcut sorunların nasıl ele alındığı, ihmal, tahrip, doğal afet ve savaşın etkileri irdelenmiştir. Bunun yanında, tezin sonunda hasar gören kültür varlığı örnekleri incelenerek ayrıntılı bilgiler verilmiştir. Çalışma kapsamında Eski Sana'a için yapılan koruma ve belgeleme çalışmaları incelenmiş, bu çalışmalar tarihi süreci ele alınarak değerlendirilmiştir. 1986-1995 yıllarında yapılan kapsamlı koruma ve restorasyon çalışmasının ardından şehir maalesef ihmal edilmiştir. Koruma çalışmaları bütün şehri kapsamak yerine bina bazında yapılmıştır. 2011'den sonra şehir, bina bazında restorasyon çalışmalarından bile mahrum kalmış; ihmali ve denetimsizlik sonucunda tarihi şehre karşı ihlaller, uygunsuz müdahaleler, niteliksiz rekonstrüksiyonlar ve yeni malzeme ile uyumsuz teknikle yapılan binaların inşası gibi sorunlar yaşanmıştır. Bütün bu yapılanlar şehrin mimari bütünlüğüne zarar vermiştir. Aynı zamanda silahlı çatışma ve hava saldırıları durumu daha da kötüleştirmiştir. Bütün süreç ve koruma sorunları ele alınarak çalışmanın sonunda elde edilen sonuçlar ışığında koruma önerileri sunulmuştur.