Esnek öncül kısıtlı hibrit proje çizelgeleme problemlerinin optimizasyonunda model önerisi: Müze tasarım alanında bir uygulama

Günümüz müzecilik anlayışında ziyaretçi beklentilerinin değişmesi, teknolojik gelişmelerin sergileme tekniklerine entegrasyonu ve sunum yaklaşımlarındaki yenilikler, müze tasarım alanında faydalanılacak disiplinler arası uzmanlık gerekliliğini artırmıştır. Bu bağlamda bilimsel yöntemlerden faydalanma ihtiyacı önem kazanmaktadır. Bu araştırmada, müze tasarım alanında faaliyet gösteren bir işletmenin karşılaştığı esnek öncül kısıtlarına sahip, kaynak kısıtlı ve hibrit yapıda bir proje çizelgeleme problemi ele alınmış ve matematiksel modelleme ile çözüm elde edilerek proje tamamlanma süresinin minimize edilmesi hedeflenmiştir. Araştırma kapsamında 19 farklı etkinliğin (Activity) süreleri, görevli ekipler, esnek ve katı öncül ilişkileri ve dinamik kısıtlar dikkate alınmıştır. Problemin karma tam sayılı doğrusal programlama (MILP) yöntemiyle makul bir süre içinde çözülebileceği tespit edilerek, Python programlama dilinde CPLEX çözümleyicisi kullanılmıştır. Modelin çözümüne ilişkin ulaşılan optimal sonuç 104.768 iterasyon ile tamamlanmıştır. Modelinin temel özellikleri incelendiğinde, toplamda 7.668 değişken ve 23.774 kısıttan oluştuğu tespit edilmiştir. Bu değişkenlerden 7.629'u ayrık türde (0-1, binary) olup, problemin karmaşıklığını artıran önemli bir unsur olarak dikkat çekmektedir. Uygulama probleminin verilerinin elde edildiği müze tasarım alanında firma yetkilileri tarafından belirlenen 260 günlük proje tamamlanma süresi, model çözümüyle 171 güne düşürülerek optimal çözüm elde edilmiştir. Uygulama problemine özgü kısıtların dinamik yapısından kaynaklı uygun bir yöntem olmasa da bu kısıtların bir kısmını ihlal ederek modelin performansını kıyaslamak adına Kritik Yol Yöntemi (CPM) uygun bulunmuştur. CPM ile yapılan hesaplamalar sonucunda tamamlanma süresi 197 gün olarak elde edilmiştir. Model sonucu, belirlenen hedef süreye kıyasla %34,23, CPM sonucuna göre %13,19 daha başarılı bir sonuç elde etmiştir. Ayrıca model sonuçları CPM sonuçları ile kıyaslandığında, kaynakların iş yükü etkinliğinde %15,16 oranında iyileştirme yapıldığı tespit edilmiştir. Bu sonuçlar araştırmanın, müze tasarım alanında karşılaşılan gerçek bir operasyonel problemin başarıyla çözülerek özgün bir katkı sunduğu sonucunu ortaya koymaktadır. Araştırma problemi, problem kısıtları ve problem verilerinin yapısı gereği esnek öncül kısıtlı hibrit proje çizelgeleme problemi olarak nitelendirilmiştir. Probleme ilişkin hem matematiksel model sonuçları hem de CPM sonuçları ağ diyagramı ve gantt diyagramı yardımıyla gösterim yöntemi olarak sunulmuştur. Matematiksel modele ilişkin sonuçların ağ diyagramı yardımıyla gösteriminde, ayrıca Ve/Veya öncelik kısıtlamaları (And/Or Precedence Contraints) yönteminin çizim tekniklerinden faydalanılmıştır. Araştırma probleminin bu yapısı ve dinamik kısıtları, araştırmayı literatürdeki başka araştırmalardan ayrıştıran önemli bir husustur.