Ev hemodiyalizine uyumda sağlık inanç ölçeğinin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı evde hemodiyaliz uygulayan hastaların diyaliz sorunlarına yönelik tutum ve inançlarının güvenilir ve geçerli biçimde değerlendirebilecek Sağlık İnanç Modeline dayalı bir ölçeğin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerini incelenmesidir. Metodolojik ve tanımlayıcı tipte tasarlanan araştırmanın evren ve örneklemini Kasım 2021-Ağustos 2023 tarihleri arasında tüm Türkiye genelinde ev hemodiyalizi uygulayan hasta ve hemşireler oluşturmuştur. Türkiye'deki hasta sayısı Sağlık Bakanlığı ve Türk Nefroloji derneğinin ortak 2022 raporuna göre 1107'dir. Araştırma iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma tasarımının kullanıldığı birinci aşamada ev hemodiyalizi uygulayan 10 hasta ve 10 hemşire ile derinlemesine bireysel görüşmeler yapılmış 34 maddelik taslak ölçek madde havuzu geliştirilmiştir. Nicel araştırma tasarımının kullanıldığı ikinci aşamada ise 202 hasta ile "Ev Hemodiyalizine Uyumda Sağlık İnanç Ölçeği Taslağı"nın geçerlilik ve güvenilirlik analizleri uygulanmıştır. Veriler IBM SPSS® Statistics 23, IBM SPSS AMOS programlarına aktarılarak tamamlanmıştır. Beşli likert tipte 34 maddelik taslak ölçek, kapsam geçerlilik indeksi 0,67 olarak saptanmıştır. Açımlayıcı faktör analizi sonrası 7 adet madde çıkartılarak toplam 27 madde ve 7 alt boyutlu (Sağlık İnancı/Eyleme Geçiriciler, Ciddiyet Algısı, Duyarlılık Algısı, Yarar Algısı, Semptoma Yönelik Engel Algısı, Makineye Yönelik Engel Algısı, Özyeterlilik Algısı) ölçeğe son hali verilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizinde ölçeğin uyum iyiliği değeri χ²/sd: 1,856, iyilik uyum indeksi 0,829, açımlayıcı faktör analiz Kasiyer Meyer- Olkin 0,85, artan (incremental) uyum indeksi 0,902, normlaştırılmış uyum indeksi 0,809, karşılaştırılmalı uyum indeksi 0,900, yaklaşık hataların ortalama karekökü 0,065, Standartlaştırılmış Hata Kareleri Ortalamasının Karekökü 0,077 olarak belirlenmiştir. Ölçeğin Cronbach Alfa güvenirlik katsayısının 0,848 olduğu, alt boyutlarının güvenirlik katsayısının 0,680- 0,895 arasında değiştiği bulunmuştur. Sonuç olarak geliştirilen Ev Hemodiyalizine Uyumda Sağlık İnanç Ölçeği'nin geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Ev hemodiyalizi, Hemşirelik, Ölçek, Ölçek Geliştirme, Tedaviye Uyum