Çok boyutlu risk bileşenleri kapsamında depremle ilgili araştırma ve yenilik faaliyetlerinin değerlendirilmesi: Ülkeler arası veri zarflama analizi

Bu tez, deprem riski, bilimsel araştırma faaliyetleri, teknolojik yenilik ve afet sonrası insani ve ekonomik etkileri; Veri Zarflama Analizi (VZA), betimleyici istatistikler ve regresyon yöntemlerine dayanan bütünleşik bir ampirik çerçeve kullanarak incelemektedir. Çalışma, 2000–2025 dönemini kapsayan çok kaynaklı bir veri setine dayanmakta ve Çin, Fransa, Yunanistan, Hindistan, İran, İtalya, Japonya, Yeni Zelanda, Güney Kore, Tayvan, Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere deprem açısından riskli on iki ülkeye odaklanmaktadır. Bu ülkeler, küresel ölçekte depremle ilişkili bilimsel yayınların yaklaşık %78'ini ve raporlanan küresel deprem olaylarının yaklaşık %47'sini oluşturmaktadır. Bulgular, afet sonrası ortaya çıkan insani ve ekonomik kayıpların temel olarak depremlerin büyüklüğü ve sıklığı tarafından belirlendiğini göstermektedir. Buna karşılık, kırılganlık ve başa çıkma kapasitesindeki yetersizlikler, hem bilimsel yayın faaliyetlerini hem de patent temelli teknolojik yenilik üretimini önemli ölçüde sınırlamaktadır. Ülkelerin afetle ilişkili risk koşullarını depremle ilgili bilimsel çıktılara ne ölçüde etkin biçimde dönüştürebildiğini değerlendirmek amacıyla, bu çalışmada CCR (ölçeğe göre sabit getiri) ve BCC (ölçeğe göre değişken getiri) varsayımlarına dayalı, radyal, çok girdili–çok çıktılı bir VZA çerçevesi uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar, afetle ilişkili risk düzeyi daha düşük olan ülkelerin, benzer düzeyde bilimsel çıktı üretimini daha az risk girdisi kullanarak sürdürebildiklerini ve bu sayede daha yüksek etkinlik düzeylerine ulaştıklarını göstermektedir. Bu bağlamda deprem riski, yalnızca tehlike ve maruziyet unsurlarıyla sınırlı olmayıp; aynı zamanda sosyo-ekonomik kırılganlık, kurumsal kapasite ve afet etkileriyle başa çıkabilme yeteneğini de kapsayan çok boyutlu bir kavram olarak ele alınmaktadır. Genel olarak bulgular, depremle ilişkili bilimsel üretimin etkinliğini ve uzun vadeli sürdürülebilirliğini artırmak için, yalnızca büyük sismik olaylara tepki veren politikaların yeterli olmadığını; kırılganlığın azaltılmasına ve başa çıkma kapasitesinin güçlendirilmesine odaklanan bütüncül araştırma ve yenilik politikalarının önemini vurgulamaktadır.