Türkiye'de basılan yabancı dil olarak ingilizce ders kitaplarında sözeylemlerin değerlendirilmesi

Edimbilim ögeleri yabancı dilde iletişimin önemli bir parçasıdır. İngilizceyi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin İngilizce'de etkili iletişim kurabilmeleri için edimbilim unsurlarının farkında olmaları gerekir. Bu nedenle İngilizcenin yabancı dil olarak öğretimi edimbilim öğretimi içermelidir. Ders kitapları, İngilizcenin yabancı dil olarak öğretildiği sınıflarda vazgeçilmez bir rehber olarak görüldüğünden, İngilizce ders kitaplarında edimbilim unsurları sunulmalıdır. Bu amaçla bu çalışmada Milli Eğitim Bakanlığına bağlı devlet okullarında kullanılan A2 düzeyi ders kitaplarında edimbilim ögelerinin kullanımı araştırılmaktadır. Özellikle 5, 6, 7 ve 8. sınıf ders kitaplarındaki söz edimleri sunumu ve dil işlevleri olarak katkıları ve ilişkileri araştırılmıştır. Searle'nin (1979) taksonomisi ve Celce-Murcia ve Dörnyei'nin (1995) işlevsel dil öğretimine yönelik organizasyonel şemadan yararlanılmıştır. Nitel verileri toplamak için sayfa analizi yapılırken, farklı sınıflarda ve yeterlilik seviyelerinde okutulan ders kitapları arasında söz eylemlerinin kullanımındaki istatistiksel olarak anlamlı farklılıkları ortaya çıkarmak amacıyla log-olabilirlik hesaplamaları yapılmıştır. Söz eylemlerinin genel sıklık dağılımının sayfa analizi, temsili söz edimlerinin tüm ders kitaplarında daha yüksek bir sıklığa sahip olduğunu, bunu sırasıyla yönlendirici, ifade edici ve bağlayıcı söz edimlerinin izlediğini ortaya çıkarmıştır. Bildirici söz eylemi seçilen ders kitaplarının hiçbirinde yer almamıştır. Log-olabilirlik hesaplamaları, her kitaptaki söz eylemlerinin toplam cümle sayısına göre oranı değerlendirilerek ve ikili karşılaştırmalar yapılarak gerçekleştirilmiştir. Karşılaştırılan her çift, istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar olduğunu veya hiç fark olmadığını ortaya çıkardı. 5 ve 6. sınıf ders kitaplarında ifade edici ve bağlayıcı konuşma eylemleri açısından önemli farklılıklar görülmektedir. 5 ve 7. sınıf ders kitapları arasında anlamlı bir farklılık görülmemektedir. 5 ve 8. sınıf ders kitapları, yönlendirici söz edimlerinin kullanımında önemli farklılıklar göstermektedir. 6 ve 7. sınıf ders kitaplarında ifade edici söz edimleri açısından anlamlı bir farklılık görülürken, 6 ve 8. sınıf ders kitaplarında bağlayıcı söz edimlerinin kullanımında anlamlı bir farklılık görülmektedir. 7 ve 8. sınıf ders kitapları, bağlayıcı, ifade edici ve yönlendirici söz edimlerinin istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar gösterdiğini ortaya koyduğu için daha fazla anlamlı farklılıklar ortaya koymaktadır. Tüm bulgulara dayanarak öğretmenlere, materyal tasarımcılarına ve araştırmacılara gelecekteki araştırmalar için önerilerde bulunulmuştur.