Triticum araraticum ve Triticum timopheevii'nin kuraklık toleransının değerlendilmesi: Göz ardı edilen GGAA genomu

Buğday önemli bir tahıl ürünüdür ve üretimi çeşitli biyotik ve abiyotik stres faktörleri, özellikle kuraklıktan etkilenmektedir. İklim değişikliği ve düzensiz yağışlar nedeniyle yeraltı sularının tükenmesi, kuraklık stresinin şiddetini ve yoğunluğunu artırmaktadır. Evcilleştirilmiş buğdaydaki genetik daralma ve kuraklık stresinin artması, buğdayın yabani akrabalarındaki genetik çeşitliliğin değerlendirilmesi ihtiyacını ön plana çıkarmaktadır. Buğdayın yabani gen kaynaklarından birisi olan Triticum araraticum'un potansiyelini araştırmak için hem Çukurova Üniversitesi Tarla Bitkileri Bölümü Moleküler Genetik Laboratuvarında fide aşamasında kuraklık stresi araştırması hem de Araştırma ve Uygulama alanında doğal koşullar altında iki yıllık tarla denemesi yürütülmüştür. Her iki denemede de 90 adet T. araraticum genotipinden oluşan bir panel kullanılırken, kuraklık stresi çalışmasında kontrol olarak 15 adet Triticum dicoccoides genotipi ve 5 adet ticari makarnalık buğday çeşidi de kullanılmıştır. Sonuçlar kuraklık stresinin incelenen tüm özellikleri önemli ölçüde etkilediğini, maksimum etkinin ortalama seminal kök uzunluğu üzerinde (%42.26), ardından sürgün uzunluğu ve toplam kök uzunluğu üzerinde (sırasıyla 40.34 ve 40.32) ve minimum etkisi toplam kök sayısı üzerinde (%9,50) olduğunu göstermiştir.Öte yandan, tarla deneme sonuçları, incelenen tüm agro-morfolojik özellikler için genotipler arasında önemli genetik varyasyonun olduğunu göstermiştir. Ayrıca kuraklık deneme sonuçlarına göre bazı ümit verici T. araraticum genotipleri (TR60, TR14, TR41, TR1, TR45, TR62, TR103, TR96, TR38, TR97, TR55, TR30, TR7) tanımlanmıştır. Elde edilen tüm sonuçlar birlikte değerlendirildiğinde, T. araraticum'un buğdayda kuraklık stresine dayanıklılık açısından önemli bir potansiyele sahip olduğu ve kuraklığa dayanıklı buğday çeşitlerinin geliştirilmesi için buğday ıslah programlarında kullanılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kuraklık stresi, Buğday, Triticum araraticum, Sürgün uzunluğu, kök uzunluğu