İstatistiksel eşleştirme yöntemlerinin değerlendirilmesi: Türkiye gelir ve yaşam koşulları anketi ile hanehalkı bütçe anketi üzerine bir uygulama

Bu tez, istatistiksel eşleştirme yöntemlerinin etkinliğinin karşılaştırmalı bir bakış açısıyla değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Literatürdeki çalışmalar daha çok non-parametrik mikro yöntemler üzerine odaklandığından, makro, mikro, mixed, parametric ve non-parametrik yöntemleri bütüncül ve karşılaştırmalı olarak ele alan bir araştırmanın yapılmasının yanı sıra farklı donor sınıflarının ve örneklem büyüklüğünde yapılacak müdahalelerin etkilerinin gözlemlenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca eşleşme değişkenlerinin seçim süreçlerine dair prosedürlerin, tasarım değişkenleri ve ağırlıkların ilk kez dâhil edilerek genişletilmesi ve etkinliklerinin yeniden değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Opsiyonların da süreçlere dâhil edilmesi ile yöntemler arası eşleştirmenin etkinliğinin gözlemlenmesi, uygulamaya dönük sınırlılıkların belirlenmesi ve müdahaleye açık konuların test edilmesi hedeflenmiştir. Karmaşık örneklem tasarımı yapılarına sahip Türkiye Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması ile Hanehalkı Bütçe Araştırması 2018 yılı veri setleri kullanılarak eşleştirme değişkenlerinin seçimi ve istatistiksel eşleştirme yöntemleri üzerine uygulamalar yapılmıştır. Anket verileri uyumlu hale getirildikten sonra, çıktıların üretilmesi için bahsedilen kırılımlar dikkate alınarak makro ve mikro düzeyde parametrik, parametrik olmayan ve karma yöntemler uygulanmıştır. İmputasyon prosedürü, random hot deck, rank hot deck ve nearest neighbor distance hot deck, parametrik olmayan mikro yöntemlerde kullanılmıştır. İdari kayıtlar ve anket verileri gibi mevcut veri kaynakları kullanılarak yüksek kalitede, hızlı, daha düşük maliyetli ve zamanlılık ilkesine uygun veri üretimine imkân veren istatistiksel eşleştirme yöntemleri aynı zamanda cevaplayıcı yükünün ve anketör yanlılığının azaltılması gibi teorik istatistiki yaklaşımlar açısından da olumlu katkılar sağlayacak potansiyele sahiptir. Yöntem, yoksulluk ve doğurganlık arasındaki ilişkiyi bulmayı amaçlayan demografi çalışmalarında da kullanılmaktadır. Sonuçlar, ağırlıklı ve ağırlıksız mikro eşleştirme uygulamalarının bize son derece doğru ve güvenilir tahminler sağladığını göstermektedir. Karma yöntemlerin gözlem büyüklüğü ile ilgili sınırlılıkları tespit edilmiş olsa da kaliteli sentetik veri üretimi açısından etkin oldukları gözlemlenmiştir. Parametrik yöntemler ise veri entegrasyonu açısından beklenen kalitede sonuçlar vermemiştir.