İstanbul ve Sao Paulo'da yapılan kentsel tarım faaliyetleri üzerine bir değerlendirme

Gıda temini amacıyla toprağın şehir sınırları içerisinde ekilmesi olarak tanımlanan kentsel tarım, geçmişten günümüze şehir sakinleri için besin kaynağı temini amacıyla yapılan bir uygulamadır. Ancak şehir ve kırsal alanın sınırlarının netleşmesi, kentleşmenin daha belirgin hale gelmesi, şehir sakininin hayat kalitesinde ve sağlıklı besine ulaşmasında benzersiz güçlüklerle karşılaşması ile günümüzde önemli bir çalışma konusu haline gelmiştir. Günümüzde yapılan birçok araştırmada, kentsel tarımın büyük şehirler için açlık ve gıda tedarik sorununu çözebileceği öne sürülmektedir. Bu tez, kentleşmenin iki gelişmekte olan şehirden örnekleri gözlemleyerek, kentsel tarımın modern kentleşmenin getirdiği problemleri çözmekteki etkinliğini doğrulamayı amaçlamaktadır. Bu tez, kentsel tarımın büyük ölçekli uygulamalardaki etkisini sorgulamaktadır. Kentsel tarımının, kent nüfusunun beslenme sorunlarına karşı tam kapsamlı bir çözüm olabileceği örnekler üzerinde durmaktadır. Mouget'nun 'Cities Feding People Series' raporlarında belirttiği gibi; kentsel tarımın, herhangi bir halkı veya hane halkının ihtiyaç duydukları tüm gıdalarda tamamen kendi kendine yeterli hale getirmesi olası değildir. Tez, teorik çerçeve ve örnek olay incelemesi kapsamında 4 ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, mevcut sorunların kısa bir özetini, çalışmanın çözümlerini ve metodolojisini içermektedir. İkinci bölümde, kentsel tarım ve literatürdeki güncel örnekleri içeren hipotezlere genel bir giriş yapılmaktadır. Gelişmiş ülkelerde kentsel tarım üzerine birçok uygulamaya rastlanmaktadır. Sao Paulo ve İstanbul gibi gelişmekte olan, yoksulluk ve gıda tedariki konusunda problemli şehirlerde yapılan çalışmalar ise daha az rastlanmaktadır. Üçüncü bölümde Sao Paulo ve İstanbul arasında bir karşılaştırma yapılarak, kentsel tarım faaliyetlerinden bahsedilmekte ve şehrin farklı bölgelerinden kentsel tarım örnekleri sunulmaktadır. Son bölümde ise sonuçlar ve öneriler sunulmuştur. Birçok literatür ve araştırma tarafından kentsel tarımın, kent nüfusunun gıda arzına ve beslenme sorunlarına karşı tümüyle cevap veren bir çözüm olabileceği iddia edilmektedir. Ancak, kantitatif araştırmalar ve kentsel tarımın uygulamaları, gıda üretimindeki şehirlerin tam anlamıyla kendine yetebilmelerinin mümkün olmadığını göstermektedir: Savaş durumunda olağanüstü halin dikte ettiği istisnai durumlar haricinde, kentsel tarım yoluyla kendi kendine yeten şehirlere dair hiçbir örnek yoktur. Şehirlerin kendine yetebilmesi için gıda üretimine adanmış toprakların yüzdesi oldukça büyük olmalıdır ve bu da kentsel tarımın hedeflediği birincil amaçlardan değildir. Sao Paulo 'ya kıyasla tarihi çok daha eskiye dayanan İstanbul, geçmişten bugüne kentsel tarımı tecrübe etmiş ve halen Anadolu'dan gelen göçmen aileleri için gıda temini ve gelir sağlayıcı kent içi tarıma örnekler sunmaktadır. Bu araştırma çerçevesinde belirlenen kentsel tarım uygulama alanları ziyaret edilmiş ve bu bahçelerin aktörleri ile görüşme yapılmıştır. Çalışma, bu alanların devamlılığını doğrulamanın yanında, planlama ve destek eksikliğinin, sürdürülebilir olmayan bir modelin ve özel-kamusal arasındaki cevapsız iş birliğinin bu faaliyetlerin hayatta kalmasını nasıl sorgulayabildiğini de göstermektedir. Sao Paulo, çok daha yakın zamanlarda geniş çaplı kentleşmeyi tecrübe etmiş ve birçok yönden, İstanbul'dan daha büyük yoksulluk ve açlık sorunları yaşamaktadır. Bu bağlamda tez, en az bir dikkate değer örneği tespit etmiş ve araştırmıştır. Sivil toplum örgütü Cidades Sem Fome, sürdürülebilir ve ölçeklenebilir bir projede önemli miktarda yoksul aileye gelir sağlayan ve gıda arzı üreten bir kentsel tarım modeli sunmaktadır. Model başarılı sürdürülebilirliğinin yanında diğer ülkeler ve Türkiye için potansiyel bir gelişim modeli sunmaktadır. Çalışma, bu modeli görüşme ve anketlerle İstanbul'daki örneklerle kıyaslayarak, benzerliklerini özellikle de farklılıklarını araştırmaktadır. Bu nedenle, bu tezin sonucunda kentsel tarımın kentleşme sorununa çok kapsamlı bir çözüm sunma konusunda yetersiz kaldığı ancak basit zirai yetiştirme örnekleri ile gıda üretimi ve kendi kendine yetme olanağı sunabildiği ve şehrin fakir nüfusu için daha sağlıklı gıdalara erişim sağlayabildiği ortaya konmaktadır. Öte yandan bahsi geçen model ile kamu sektörünün aktif katılım ve desteği olmasa da iyi bir planlama, özel inisiyatif, açık mülkiyet hakları ve sözleşme yükümlülükleri ile başarı sağlamak mümkündür.