Evde bakım hizmeti alan hastaların bakim verenlerinde bakım yükü ve ilişkili faktörlerin incelenmesi

Amaç: Bu araştırma, evde sağlık hizmeti alan hastalara bakım veren bireylerin bakım yükü düzeylerini belirlemek ve bakım yükü ile ilişkili bireysel, hastaya ilişkin ve bakım sürecine yönelik faktörleri incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yöntem: Bu araştırma, tanımlayıcı ve ilişki arayıcı nitelikte, kesitsel bir çalışmadır. Temmuz 2024–Aralık 2025 tarihleri arasında yürütülen çalışmada, veriler Ekim 2024–Şubat 2025 tarihleri arasında 419 bakım veren ile tamamlanmıştır. Veriler, Kişisel Bilgi Formu, Barthel İndeksi ve Zarit Bakım Yükü Ölçeği kullanılarak ev ziyaretleri sırasında yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Analizlerde SPSS 29.0 programı kullanılmış; tanımlayıcı istatistikler ile bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi ve Pearson korelasyon analizinden yararlanılmıştır. Bulgular: Bakım verenlerin %60,6'sının kadın, %85,2'sinin evli ve %70,9'unun çalışmayan bireylerden oluştuğu belirlenmiştir. Bakım verilen hastaların %52,7'si erkek olup yaş ortalaması 68,8'dir. Barthel İndeksi ortalaması 21,7 olup hastaların çoğunluğu tam bağımlı grubunda yer almaktadır. Zarit Bakım Yükü Ölçeği puan ortalaması 41,3 olup bakım yükünün orta düzeyde olduğu saptanmıştır. Bakım verenlerin en çok zorlandığı alanın hastanın öz bakımı olduğu görülmüştür (%57,8). Bireysel sosyodemografik özelliklere göre bakım yükü puanlarında anlamlı fark bulunmamıştır (p>.05). Buna karşılık Barthel İndeksi ile bakım yükü arasında negatif yönde ve orta düzeyde anlamlı bir ilişki belirlenmiştir (r=–.557, p<.001). Sonuç: Evde bakım sürecinde bakım yükü ile en güçlü ilişki gösteren değişkenin hastanın bağımlılık düzeyi olduğu görülmüştür. Bu doğrultuda, bakım verenlere yönelik hemşirelik temelli eğitim ve psikososyal destek programlarının güçlendirilmesi ve bakım planlamasında hastanın fonksiyonel bağımlılık düzeyinin dikkate alınması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Bakım süreci, Bakım veren, Bakım yükü, Evde bakım hizmeti, Fonksiyonel bağımlılık, Hemşire