Evkaf-ı Hümayun Müfettişliği Mahkemesi kayıtlarına göre para vakıfları ve işleyiş tarzları

Para vakfının uygulamalarına Osmanlı döneminde rastlamaktayız. Para vakıfları, vakıfların faaliyet alanlarının genişlemesini sağlamıştır. Küçük tasarruf sahipleri de ebedî bir hayır yapmak arzusuyla para vakıfları kurmuşlardır. Belirli bir para vakfedilerek vakfın sermayesi işletilmektedir. Elde edilen gelir de vakfın kuruluş amacı için sarf edilmektedir. Harcanabilir gelir, tamamen tüketilmemiş, toplum yararına kullanılma yolu tercih edilmiştir. Para vakıfları, gelir transferi ile gelir bölüşümüne olumlu katkı sunmuştur. Halkın refah düzeyinin artmasında önemli bir rol üstlenmiştir. Bu çalışmada 17. yüzyılda Osmanlı saray mensubu hanımların kurdukları para vakıfları ele alınmıştır. Bu vakıfların kuruluş senetlerinin kaydedildiği Evkaf-ı Hümayun Müfettişliği Mahkemesi kayıtlarından seçilmiş vakfiyeler analiz edilmiştir. Vakıf sermayesi, işletme yöntemleri, vakıfların kuruluş amaçları, vakıf gelirlerinin tahsis edildiği alanlar konu edilmiştir. Para vakıflarının döneme ait hukuki tartışmalarına da değinilmiştir. Para vakıflarının toplumda kabul görmüş hali ile sosyal ve ekonomik yönleri ifade edilmiştir. Ayrıca dönemin para tarihi araştırmalarına küçük bir katkı olacak veriler elde edilmiştir. Vakıf sermayesi, altın ve gümüş paralardan oluşmaktadır. Günlük harcama yapılan ücretler, gümüş cinsi para birimleriyle belirlenmiştir. Vakfiyelerde dönemin altın ve gümüş paraların rayiç fiyatlarına ait bilgiler de yer almaktadır. Farklı para birimlerinin piyasada kullanımda olduğu görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı, vakıf, para vakıfları, vakfiye, iktisat tarihi