Evli bireylerin köken aile fonksiyonları ve ilişki öz düzenlemeleri arasındaki ilişkide benlik ayrımlaşmasının aracı rolü

Amaç: Geçmiş zamanlardan beri, insanlar yakın ilişkiler içinde olmayı ve bu bağları sürdürebilmeyi amaçlamıştır. İlişkilerin daha sağlıklı hale gelmesi için gösterilen ilişki öz düzenleme becerisinin, bireylerin ilişki memnuniyetiyle güçlü bir bağlantısı olduğu ifade edilmektedir. Köken aile fonksiyonları üzerine yapılan araştırmalar, sağlıklı bir köken aile iklimine sahip bireylerin evlilik hayatlarında ilişki öz düzenleme stratejilerini daha olumlu şekilde kullandıklarını göstermektedir. Köken ailesinde sağlıklı etkileşimler yaşayan bireyler, daha özerk olup kendi fikirlerine dayanarak yeni bir hayata adım atar. Başka bir ifadeyle, ebeveynlerin ilişki dinamikleri çocukların özerklik, benlik farklılaşması ve sağlıklı ilişkiler kurma becerilerini olumlu yönde destekleyebilir. Benlik ayrımlaşması ve öz düzenleme üzerine yapılan araştırmalar, bireyin ayrımlaşma düzeyi yükseldikçe öz düzenleme ve öz denetim becerilerinin de arttığını ortaya koymaktadır. Alan yazına bakıldığında, ilişki öz düzenlemenin benlik ayrımlaşması ve köken aile fonksiyonları ile ele alındığı bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Benlik ayrımlaşmasının, köken aile fonksiyonları ile yakın ilişkilerde öz düzenleme arasındaki etkileşimde aracı bir rol oynayıp oynamadığını incelemenin önemli olduğu değerlendirilmiştir. Yöntem: Bu araştırmanın çalışma grubunu Eskişehir ve İstanbul illerinde yaşayan 18-54 yaş aralığında evli bireyler oluşturmaktadır. Katılımcıların köken aile fonksiyonlarını ölçmek amacıyla Aile Değerlendirme Ölçeği (ADÖ), benlik ayrımlaşma düzeyini ölçmek için Benlik Ayrımlaşması Ölçeği (BAÖ) ve ilişki öz düzenleme düzeylerini ölçmek için Etkili İlişkiler için Davranışsal Öz Düzenleme Ölçeği (EİDÖDÖ) araçları kullanılmıştır. Bu araştırmaya ait veriler Google Formlar aracılığıyla toplanmıştır. ADÖ'nün faktör yapısının elde edilen veriler ile ne ölçüde uyumlu olduğunu test etmek adına Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Evli bireylerin ilgili ölçeklerden aldığı puanlar arasındaki ilişki Pearson Korelasyon Analizi ile incelenmiştir. İlgili değişkenlerin evlilik süresi, eğitim durumu ve cinsiyet değişkenlerine göre farklılaşma durumları ANOVA ve Welch t test ile analiz edilmiştir. Benlik ayrımlaşmasının köken aile fonksiyonları ve ilişki öz düzenleme arasındaki ilişkide aracılık rolünü test etmek amacı ile Bootstrap analizi uygulanmıştır. Bulgular: ADÖ'nün alt boyutlarından problem çözme, iletişim ve roller ile ilişki öz düzenleme arasındaki ilişkide benlik ayrımlaşmasının aracı rol oynadığı bulunmuştur. Katılımcıların köken aile fonksiyonları, benlik ayrımlaşması ve ilişki öz düzenleme düzeylerinin demografik değişkenlere göre anlamlı olarak farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Evlilik süresi açısından incelendiğinde 11-20 yıl evli olan bireylerin iletişim fonksiyonu 21-30 yıl evli olanlara göre daha işlevsel olduğu bulunmuştur. Eğitim durumu açısından bakıldığında eğitim düzeyi daha yüksek olan katılımcıların roller, duygusal tepki verebilme, gereken ilgiyi gösterme, davranış kontrolü, genel işlevler fonksiyonları daha işlevsel olurken, ilişki öz düzenleme becerileri daha yüksek bulunmuştur. Cinsiyet değişkeni açısından incelendiğinde erkekler kadınlara göre problem çözme, iletişim fonksiyonunda daha işlevsel olup benlik ayrımlaşma değişkeninde daha yüksek düzeye sahiptir. Kadınlar ise gereken ilgiyi gösterme fonksiyonunda erkelere göre daha işlevsel olmuştur. Sonuç ve Öneriler: Evli bireylerde köken aile fonksiyonları ilişki öz düzenlemeyi etkilemektedir. Bu ilişkide benlik ayrımlaşmasının aracılık etkisi olduğu görülmektedir. Bu araştırmanın, literatüre, araştırmacılara ve uygulayıcılara katkı sağlayacağı düşünülmektedir.