Evlilikte empati ile evlilik doyumu ve affetme arasındaki ilişkide evlilik farkındalığının rolü: Karma bir araştırma

Evli bireylerin farkındalık ve empati ile ilgili algılarını ortaya çıkarmak ve evlilikte farkındalık ile evlilikte empatinin affetme ve evlilik doyumu ile ilişkisini açıklamak amacıyla tasarlanan bu araştırma üç aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada evli bireylerde evlilik farkındalığı ve evlilikte empatinin nasıl algılandığı incelenmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında nitel araştırma sonuçlarından yararlanılarak evlilik farkındalığı ölçeği ve evlilikte empati ölçeği geliştirilmiştir. Araştırmanın son aşamasında ise evlilik farkındalığı, evlilikte empati, evlilik doyumu ve affetme arasındaki ilişkiler bir yapısal model ile test edilmiştir. Araştırma nitel araştırma, ölçek geliştirme ve yapısal model olmak üzere üç bölümden oluşan bir karma yöntem araştırmasıdır. Araştırmanın ilk iki aşaması keşfedici sıralı desen olarak tasarlanmıştır. İlk olarak evli bireylerin evlilik farkındalığı ve evlilikte empatiye dair deneyim ve algıları nitel araştırma yoluyla ortaya çıkarılmıştır. Daha sonra nitel araştırmanın sonuçlarından yola çıkılarak Evlilik Farkındalığı Ölçeği (EFÖ) ve Evlilikte Empati Ölçeği (EEÖ) geliştirilmiştir. Üçüncü aşamada ise geliştirilen ölçekler yardımıyla bir yapısal model tasarlanmıştır. Araştırmanın nitel kısmında fenomenolojik araştırma yönteminden yararlanılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak (N=20) evli bireylerle evlilikte farkındalık ve empatiye dair görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler MAXQDA 12 programından da yararlanılarak içerik analizi yapılarak sunulmuştur. Araştırmanın ölçek geliştirme aşamasında evlilik farkındalığı ölçeği ve evlilikte empati ölçeğinin geliştirilmesi için üç farklı örneklem grubundan veriler toplanmıştır. Açımlayıcı Faktör Analizi için (N=351), Doğrulayıcı Faktör Analizi için (N=242), ölçüt geçerliği için (N=45) kişilik veri gruplarıyla analizler yapılmıştır. Analizlerde SPSS 22 ve AMOS 20 programları kullanılmıştır. Araştırmanın üçüncü ve son aşamasında evli bireylerde affetme, evlilik doyumu, evlilik farkındalığı ve evlilikte empati düzeyleri arasındaki ilişkiler incelenerek yapısal bir model test edilmiştir. Bu ilişkisel çalışma bölümünde (N=596) kişilik bir örneklem grubundan veri toplanmıştır. AMOS 20 programı yardımıyla yapısal eşitlik modeli (YEM) analizi yapılmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen sonuçlar sırasıyla şöyle özetlenebilir: Fenomenolojik araştırma sonuçlarında katılımcıların evlilik farkındalığına dair deneyim ve algıları beş ana tema kapsamında ele alınmıştır. Bu temalar ilgi, anlayış, paylaşma, sorumluluk ve dayanışmadır. Evlilikte empatiye dair katılımcı görüşleri ise üç tema etrafında şekillenmiştir. Bu temalar doğru iletişim, duyguları anlama ve birbirini anlamadır. Bu sonuçlardan yola çıkılarak evlilik farkındalığı ölçeği (EFÖ) ve evlilikte empati ölçeği (EEÖ) için madde havuzu oluşturulmuştur. Hazırlanan maddelerle yapılan uygulama ve analizler sonucunda her iki ölçeğin geçerli ve güvenilir ölçekler olduğu sonucuna varılmıştır. İlişkisel çalışma bölümünde evli bireylerin evlilik farkındalığı, evlilikte empati düzeyi, affetme puanları ve evlilik doyumlarının cinsiyet, evlilik süresi, gelir düzeyi ve eğitim düzeyi değişkenlerine göre farklılık gösterip göstermediği incelenmiş ve elde edilen bulgular tablolaştırılmıştır. Yapılan yapısal eşitlik modeli sonuçlarına göre evlilikte empatinin affetme ve evlilik doyumunu yordadığı ve evlilik farkındalığının bu ilişkide tam aracı rol üstlendiği gözlenmiştir.